Hans Fallada, een schrijver met een verhaal

hans-falladaEén van mijn favoriete zenders is het Duits en Franstalige Arte. Mooie documentaires en vaak komt cultuur aan bod, ook wat minder mainstream.  Onlangs vertoonden zij een documentaire over de In 1947 overleden Duitse auteur Hans Fallada wiens werk de laatste jaren hernieuwd in de belangstelling is komen te staan. Hierbij een korte samenvatting.

Geploeter in de marge
Hans Fallada, pseudoniem van Rudolf Ditzen, is geboren in 1893 in Greifswald. Geen bijzondere jeugd tot een incident dat zijn verdere leven beïnvloedt. In zijn jeugd bestond er een zekere zelfmoordcultus. Maar omdat dat verboden was had de jeugd daarvoor een alternatief: een duel. Dat mocht wel. Onderdeel van de afspraak tussen levensmoede gelijkgestemden was dat de winnaar zich zou doden zodat het zou lijken dat het duel onbeslist was, maar dan wel met twee doden tot gevolg.  Ook Rudolf en een vriendje hadden dit voornemen. Rudolf won en zou zichzelf doodschieten maar dat ging mis. Hij overleefde ternauwernood maar werd wel in het gevang gezet.

Na zijn vrijlating volgde een periode van kleine baantjes en hulpeloos gekrabbel om in leven te blijven. Hij ontdekte bij zichzelf wel een passie voor schrijven. Zijn eerste manuscript stuurde hij in onder pseudoniem: Hans Fallada, geïnspireerd door personages van Grimm: Hans van (Hans im Glück) , en Fallada, het sprekende paard uit Die Gänsemagd. Het werd binnen enkele maanden uitgegeven. Het (relatief geringe) succes steeg hem naar het hoofd en hij zocht zijn heil in drugs, het destijds makkelijk verkrijgbare morfine. Zijn verslaving werd hem te duur en wegens diefstal en verduistering belandde hij weer in de gevangenis. Weer volgde een periode van leven in de marge.

Zijn ontluikende schrijverschap
Tot hij bij zijn uitgever aan de slag kon. Deze man hielp hem echt op weg: hij dwong Fallada om in zijn (verplicht voorgeschreven) vrije tijd zijn schrijfwerk weer op te pakken. Hij ontpopte zich tot een chroniqueur van zijn tijd. Een protest van boeren werd de aanleiding tot zijn eerste grote succes: Bauern, Bonzen und Bomben. De positie van de kleine man werd thema van zijn doorbraak: Kleiner Mann, was nun? (Wat nu, kleine man?), vertaald in meer dan twintig landen.

En weer kregen zijn verslavingen, drugs, alcohol, hem in de greep. Mede daardoor ging zijn huwelijk kapot en van schrijven kwam niet veel. Hoe dan ook brak voor schrijvers een moeilijke periode aan toen de nazi’s aan de macht kwamen. Aanvankelijk werd Fallada “goedgekeurd”, later toch afgekeurd door het regime en nog zo een paar keer heen en weer. Maar vluchten zoals andere schrijvers uit die tijd deed hij niet. Hij kon niet, Duitsland was zijn land.

In de oorlog
Zijn rol in de oorlog wordt als dubieus beschouwd. Zelfs zijn zoon begrijpt nog steeds niet goed waarom hij deed wat hij deed. Fallada had een hekel aan het nazisme en zijn uitwassen, zoveel is inmiddels wel duidelijk. Maar dat hij, vermoedelijk om in leven te blijven, niemendalletjes schreef voor de jeugd onder goedkeuring van het regime wordt hem nog steeds nagedragen. (Ik vind dat circa 75 jaar later moeilijk te beoordelen: je moet jezelf altijd maar de vraag stellen wat je zelf zou hebben gedaan). Terugkijkend was zijn “medewerking” toch tamelijk onschuldig.
Hij gleed af en opname in een psychiatrisch inrichting volgde. Hij ging wel weer schrijven, maniakaal, als een bezetene. De vruchten van zijn werk verschenen na zijn overlijden in 1947. Der Trinker (De drinker) heeft sterke autobiografische elementen.

Zijn misschien wel belangrijkste boek Jeder stirbt für sich allein (Alleen in Berlijn, matige vertaling van de titel) gaat over twee onbeduidende burgers die op hun onbeholpen wijze het regime willen ondermijnen. Het lijkt zijn gevoel en houding te weerspiegelen en zou misschien wel kunnen worden beschouwd als een rechtvaardiging of beeldcorrigerend boek. Indicatief daarvoor is dat hij dit werk van ruim 700 pagina’s binnen vier weken schreef. Hij moet het haast wel tijdens de oorlog in zijn hoofd al hebben geschreven om het in zo’n korte tijd op papier te kunnen krijgen.  Helaas heeft hij het succes niet mogen beleven. Binnen een maand na voltooiing overleed Fallada. Alleen.
Overigens is dit boek in 2016 (wederom) verfilmd.

Zijn erfenis
Zijn belangrijkste werken:

  • Bauern, Bonzen und Bomben
  • Kleiner Mann, was nun? (Wat nu, kleine man?)
  • Der Trinker (De drinker)
  • Jeder stirbt für sich allein (Alleen in Berlijn)
  • In meinem fremden Land (In mijn vreemde land)

Ook de biografie van Anne Folkertsma – Hans Fallada, alles in mijn leven komt terecht in een boek is zeer lezenswaardig

 Ten slotte
De documentaire eindigt met een aangrijpende scène: gevangen in zijn “kooi” wordt hij ten  voorbeeld gesteld voor de gevolgen van Rauschgift (verslaving): het heeft van een groot schrijver een “Appendix” gemaakt.

Uitermate kwetsend, beledigend tot op het bot maar ook een onverkwikkelijke waarheid.

Share

2 gedachten over “Hans Fallada, een schrijver met een verhaal”

    1. Ik vond het erg goed, maar moet wel aantekenen dat ik het in het Duits heb gelezen. Het lokale Berlijns werd ook zo opgeschreven en dat is wel bijzonder, het lijkt soms wel verbasterd Nederlands. Weet niet wat daarvan overblijft in vertaling. Wel een fascinerende man, niet erg prettig, bijna maniakaal, zeker onder invloed. Mocht je de kans krijgen dan zou ik zeker proberen de docu te bekijken

Geef een reactie