De vrouw van Montparnasse – Caroline Bernard

Mooi portret van een gedreven doorzetter

Simone de Beauvoir weet als meisje al goed wat zij wil, of liever, wat zij niet wil. Zij wil geen voorbeelddochter van een gegoede familie zijn die is voorbestemd om te trouwen met een goede partner en vervolgens moeder te worden. Zij heeft een heel ander beeld van haar toekomst dan haar conservatieve ouders. De vrouw van Montparnasse van Caroline Bernard laat zien hoeveel weerstand zij heeft moeten overwinnen om uit te groeien tot een van de meest vooraanstaande filosofen van de 20^e eeuw.

Vele hindernissen te overwinnen

De vrouw van Montparnasse zit ergens tussen een biografie en een roman in. Het is geen geautoriseerde biografie. Zoals Bernard in een nawoord zegt heeft zij hier en daar wat geschoven met jaartallen en soms vond zij ze niet zo relevant. Een roman, of liever gezegd een fictief verhaal, is het ook niet helemaal. Daarvoor zit het te dicht op de ontwikkeling en de levensloop van de hoofdpersonen, Simone de Beauvoir en Jean-Paul Sartre, met het accent op eerstgenoemde. Dat Sartre ook een voorname rol speelt, is geen toeval: de twee zijn als filosofen niet los van elkaar te zien. Wat dit boek mooi laat zien is hoe zij elkaar tot grote hoogten opstuwden.

De opbouw is chronologisch. Bernard heeft ervoor gekozen om te beginnen in 1924 als Simone zestien is. Het begin is kenmerkend: weer eens een ruzie tussen vader en dochter. Hij zegt dat zij als boekenwurm, ze leest altijd en overal, ook tijdens het eten, nooit aan de man zal komen. Bovendien is zij lelijk, zegt hij. Op haar beurt zegt zij dat zij zonder bruidsschat, haar vader heeft het kapitaal van zijn vrouw verkwist, geen aantrekkelijke partij zal zijn. Je voelt meteen: dat komt niet meer goed.

Zij wil en zal schrijfster worden. Voor een vrouw aan het begin van de 20^e eeuw is dat een hele uitdaging. Zij zet door. Aanvankelijk is zij tijdens haar studie vooral omringd door mannen. Als zij op zeker moment Sartre ontmoet, komt haar ontwikkeling in een stroomversnelling terecht: eindelijk heeft zij op intellectueel niveau haar evenknie gevonden. Inmiddels zijn wij bijna een eeuw verder en we kunnen gerust stellen dat beiden een aanzienlijke literaire en filosofische nalatenschap bij elkaar hebben geschreven. Voor zover nog nodig maakt dit boek duidelijk dat hun wederzijdse invloed enorm is geweest.

Veel aandacht voor hun relatie

In dat opzicht niets dan lof voor het vlot lezende De vrouw van Montparnasse. Het zal ongetwijfeld een kwestie van smaak zijn, maar er is ook veel (te veel?) aandacht voor hun niet-intellectuele relatie. Zij spreken af dat zij elkaars levenspartner zullen zijn zonder te trouwen. Ook dat was in die tijd ongebruikelijk. In dit boek lijkt het vooral Sartre te zijn die misbruik maakt van de vrijheid die zij elkaar gunnen. Vrouwen in bed krijgen was een obsessie voor hem. Ook de Beauvoir laat zich niet onbetuigd en dat leidt regelmatig tot spanningen en tijdelijke verwijderingen. Toch komen zij altijd weer bij elkaar terug, de gemeenschappelijke liefde voor het intellectuele is een te sterke magneet.

De vrouw van Montparnasse geeft een goed beeld van de bewogen relatie tussen deze twee. Het laat ook zien hoeveel strijd vooral Simone de Beauvoir heeft moeten leveren om als vrouwelijke schrijfster en denker de erkenning te krijgen die zij verdiende. Diepgaand inzicht in hun ideeën over vrijheid en existentialisme verkrijg je niet via dit boek. Het is wel een mooie aanleiding om beider boeken te (her)lezen!

 

Titel: De vrouw van Montparnasse
Auteur: Caroline Bernard
Genre: Biografie
Uitgever: Orlando
Uitgave datum: 2025
Uitvoering: Paperback met flappen
Pagina’s: 286
Vertaler(s): Jacqueline Smit