Controversieel en/of satirisch?
Sinds een tijdje kun je bij elk nieuw boek van Lionel Shriver de vraag stellen of zij bewust de controverse opzoekt of dat zij via haar romans haar overtuigingen wil etaleren. In haar nieuwste boek, Gelukszoekers, gaat zij er met nog meer overtuiging met gestrekt been in dan in de wat mildere voorgangers. Wat je er ook van vindt, zij is niet bang en boven alles kan zij goed schrijven en weet zij er telkens weer een overtuigend en goed gecomponeerd verhaal van te maken.
Contrasterende karakters
De titel is al een duidelijke hint naar het onderwerp. De denigrerende term Gelukszoekers wordt vooral gehanteerd door mensen die een afkeer hebben van immigratie, met name asielzoekers. Gloria Bonaventura woont na haar scheiding samen met zoon Nico in een huis dat veel te groot is voor twee personen. Zij heeft twee dochters die elders wonen. Tijdens een bezoek van die dochters spreken zij over het in huis nemen van een migrant. Gloria heeft de dringende behoefte om goed te doen. Bovendien levert het een flinke vergoeding op, maar dat terzijde, of zoiets; Gloria zegt dat het geen rol speelt. Zoon Nico ziet het helemaal niet zitten.
Terwijl Gloria zich inzet voor hulp aan migranten is zoon Nico na zijn studie vooral druk met nietsdoen, zo kun je het hele dagen kijken naar Youtube wel noemen. Hij is in de ban geraakt van influencers als Jordan Peterson en vergelijkbare types. Zijn enige lichamelijke activiteit is rond middernacht, vaste prik, en heeft te maken met handarbeid en zijn geslachtsdeel.
Uren na de afgesproken tijd arriveert de Hondurese Martine. Ze oogt niet als een hulpbehoevende migrant en de hoeveelheid bagage die ze met zich meezeult versterkt dat beeld. Zoals je kunt verwachten gedraagt Gloria zich onderdanig en dienstbaar en Nico houdt zich op de vlakte. Hij gedraagt zich het liefst neutraal, bij wijze van stille oppositie tegen alle goedheid van zijn moeder en zussen.
Het loopt uit de hand
Langzaam maar zeker vallen Nico wat ongerijmdheden op in het gedrag van Martine. Gloria is ziende blind. Dat wordt sterker als ineens Domingo zonder hun toestemming bij hun intrekt. Hij is de broer van Martine; zegt zij. Als lezer kijk je vooral door de ogen van Nico. Je beleeft mee dat de situatie er niet beter op wordt als even later een aantal flink getatoeëerde bekenden, landgenoten van de twee Hondurezen, ook hun intrek nemen. Uiteraard ook zonder toestemming, maar ook zij gedragen zich als blijvertjes. Het loopt vervolgens gierend uit de hand.
Het is een opmaat naar een onvermijdelijk thrillerachtig einde. Je kunt het wel aan Shriver overlaten om deze toestand tot groteske proporties uit te bouwen. Qua stijl is het vaak weer genieten. De zich langzaam opbouwende spanning zorgt ervoor dat de aandacht nergens verslapt. Als Shriver heeft beoogd om van Gelukszoekers een controversieel verhaal te maken dan lijkt zij uitstekend in haar opzet geslaagd.
Er schuilt een gevaar in. Enerzijds zou het zomaar misbruikt kunnen worden door lieden aan de uiterste rechterkant van het politiek spectrum. Anderzijds is degene die dat gedachtengoed het dichtst benadert, Nico dus, nou niet bepaald een voorbeeldfiguur. Een nietsnut, een luiwammes wiens voornaamste inspanning zijn dagelijkse middernachtelijke Rukafspraak is en ook anderszins lijken er wel wat steekjes aan hem los te zitten.
De vraag die na lezing blijft hangen: in hoeverre is in Gelukszoekers sprake van satire? Hierop heb ik een week later nog geen antwoord. Wel is duidelijk dat Shriver maar weer eens een heel goed boek aan haar oeuvre heeft toegevoegd, ondanks het gevoelige onderwerp.
Roman
Atlas Contact
2026
Paperback
383
Marian van der Ster, Karina van Santen
Ontdek meer van JKleest
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.