Gemakzuchtig en plat
Van Merijn de Boer had ik vorig jaar ’t Jagthuys gelezen. Ik vond het aardig, niet meer dan dat. Over zijn recentere boek De saamhorigheidsgroep zijn de geluiden wisselend, maar omdat hij daarmee de BNG Bank Literatuurprijs 2020 en De Inktaap 2022 heeft gewonnen, wilde ik het een kans geven.
Buitenstaander wordt verliefd op stem
Centrale figuur in De saamhorigheidsgroep is Bernhard Wekman, diplomaat te New York in 2018 waar het boek begint. Hij krijgt bezoek van Bronno, een oude bekende uit de jaren tachtig die wil bereiken dat Bernhard zijn invloed wil aanwenden voor een idealistisch doel. Na dat bezoek blikken we via Bernhard terug naar die periode, 1982-1983, waarin hij aansluiting had bij die groep.
In alles was hij de buitenstaander, hoorde hij er niet bij. Zo was hij bezig met een loopbaan, droeg pak en das en was in bezit van een auto. Het waren dingen waar de leden van De saamhorigheidsgroep niets van moest hebben. Zij waren idealistisch, droegen tweedehands kleding en deden alles op de fiets of te voet. De groep is wel zo tolerant dat Bernhards aanwezigheid wordt gedoogd. Hij is vooral ongemakkelijk en hij heeft weinig op met de rituelen van de groep, maar er is een magneet: Liza. Niet echt een schoonheid maar haar stem betovert hem. Lichamelijke interesse is er aanvankelijk niet, later wel. Complicatie: Lisa is getrouwd met Tristan, ook lid van deze club. En hoewel vrije omgangsvormen heel normaal zijn binnen het gezelschap is een buitenechtelijke relatie nou ook weer niet de bedoeling.
Die relatie eindigt net zo merkwaardig al voorspelbaar. De ongeveer zeventig pagina’s die daarop volgen zijn overbodig. Dat had niet zo hoeven zijn als De Boer die ruimte had benut om enige diepgang aan dit boek te geven, maar dat laat hij na. Het blijft een aaneenschakeling van platitudes.
Doodgegooid met karikaturaal gedoe
De kern van dit boek, en dat beslaat veruit het grootste deel, wordt gevormd door die periode waarin hij deel uitmaakte van De saamhorigheidsgroep. Het is het beste deel van het boek, maar dat is dan vooral omdat het eerste deel en de laatste twee heel matig zijn en, zoals gezegd, net zo goed weggelaten hadden kunnen worden
Alles draait om de merkwaardige driehoeksverhouding tussen Bernhard, Liza en Tristan. Daarin zitten passages die absoluut de moeite waard zijn. De rest eromheen, het behang of kader, noem het zoals je wilt, bestaat vooral uit een enorme berg aan clichés en vooroordelen die De Boer nodig heeft om van alle anderen karikaturen te maken. We kennen het wel, geitenwollen sokken, gebreide truien, baarden, vrouwen in vormloze kleding zoals tuinbroeken, linzen eten, noem de hele rataplan maar op. Ook de rituelen binnen het gezelschap komen niet verder dan clichés. Dat is eventjes leuk, maar de Boer weet geen maat te houden. Daardoor is het vooral heel erg melig.
Nou ja, het is volbracht. Spijt dat ik het heb gelezen heb ik niet echt, het is vrij luchtig en het leest vlot, een prima boek om de gaten in een drukke en rommelige periode mee op te vullen, maar bevredigend is het nauwelijks. En dan toch die prijzen.
Querido
2020
Hardcover
395
Ontdek meer van JKleest
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.