Veteranenverzet – Jan Baeke

Alles afgeblaft in Camp Rhino, gram gehaald
de rest in pillen teruggedraaid, flash in de film.
De jonge veteraan had het nakijken, werd gebraden.
Stond in de kantinetafels gekrast what the F*
r u doing here? De meesten hadden geen maag
meer heel. Later de bermen opgeblazen.

Naar de herdenking, een dichtgesneeuwde weg
en takkenweer boven de opgefokte steden.
Overal speech en medailles. Frank was een flikker
maar niet bang. We hebben het allemaal voor iets
gedaan maar niemand dacht dat dit het moest zijn.

Het centrum zo benauwd als die snikhete baggerput.
We stonden daar weken. Noemden hem Charlie
als hij Charlie heette en Fatzo omdat de tyfus
hem had uitgebeend. Zelfs toen de zon weer opkwam
hielden we onze vuisten gesloten, al het bloed
uit onze knokkels geperst. Bij het oversteken snel
bewegen, maar altijd in dezelfde lijn. Tellen
want de knal komt altijd op de derde. Zekerheid.
Vertel het de kinderen voor ze aan hun eigen angst
toekomen.

Toverij & toveressen – Ruud Borman

OmslagVoorzijdeDefMooi vormgegeven stukje geschiedschrijving

Heksen spelen een rol in veel kinder- en fantasyboeken. Meestal worden ze geportretteerd als oude, pukkelige vrouwtjes met een krakende of juist snerpende stem. Het geëigende vervoermiddel is de bezemsteel. Het zijn meestal humorloze types, maar er zijn ook humoristische varianten, lees bijvoorbeeld Terry Pratchett.
Dit geromantiseerde beeld wijkt sterk af van het beeld dat de mens vroeger had van (vermeende) heksen. In tegenstelling tot vooral de (late) middeleeuwen zien wij geen reden meer tot vervolging, sterker nog, de heks van tegenwoordig heeft zelfs een zekere cultstatus.

In Toverij & toveressen gaat archeoloog en historicus Ruud Borman op zoek naar de bronnen van de heksenwaan, de vervolgingen en het verloop daarvan door de eeuwen heen. Chronologisch bezien begint zijn zoektocht in de eerste eeuwen van de jaartelling. In die periode kwam het veelvuldig voor dat oude vrouwen vooral als wijze dorpsoudste werden gezien en in veel gemeenschappen een belangrijke rol vervulden.
Daarin kwam verandering met de opkomst van het christendom, die op de ruïnes van het Romeinse Rijk de ruimte benutte om de overheersende religie te worden in de westerse wereld. De positie van vrouwen, vooral gestuurd door christelijke predikers en aartsbisschoppen, raakte in de verdrukking en langzaam maar zeker werden zij in maatschappelijk opzicht ondergeschikt aan mannen.

Toch duurde het nog eeuwen voordat het zover was en iedereen in Nederland gekerstend was. In de ingepolderde gebieden verliep dat proces vlotjes, maar aan de randen van Nederland bleven talrijke kleine gemeenschappen trouw aan hun eigen rituelen. Vrouwen hadden in die rituelen vaak een belangrijke rol. Dat zinde de religieuze leiders niet en vrouwen konden eenvoudig, vooral op loze gronden, worden aangeklaagd voor hekserij. Gruwelijke martelingen, zoals een middeleeuwse vorm van waterboarding, falende rechtspraak, veelal gevolgd door de brandstapel, was het lot van velen van hen.

Ruud Borman beschrijft op indrukwekkende wijze het ontstaan van de heksenwaan en hoe dat vooral in de late middeleeuwen leidde tot vervolgingen. Ook toont hij dat met het afbrokkelen van de alleenheerschappij van het christendom en de opkomst van de verlichting de heksenwaan langzaam wegebde en overvloeide in een vorm van collectieve schaamte. Wellicht dat het latere geromantiseerde beeld hierop een reactie was.

Hij doet dat in zes korte hoofdstukken, telkens ingeleid met een relevant citaat. De teksten worden afgewisseld met heel fraai beeldmateriaal, van schilderijen uit die periode en van foto’s van landschappen, landschapselementen en andere memorabilia die refereren aan die periode. Ruud Borman verwijst daarbij geregeld naar door hem geraadpleegde bronnen.

Het resultaat is een dun, doch zeer fraai boekje, waarvoor de uitgever en vormgever Saskia Appel een zeer terecht compliment krijgt van de auteur. Het is een boekje dat je snel uit hebt maar waarvan de verleiding om daar later vaak nog even in te duiken erg groot zal zijn, al was het maar om nog even naar die fraaie plaatjes te kijken.

Het boek heeft maar een nadeel: het is zo dun. Er is denkelijk nog veel meer over te vertellen. Hopelijk volgt dat nog als de onderzoeken die in verschillende westerse landen zijn gestart daartoe aanleiding geven. Die onderzoeken richten zich vooral op de min of meer vergelijkbare ontwikkelingen van heksenwaan in verschillende landen.
Ruud Borman draagt met Toverij & toveressen in ieder geval vanuit Nederlands oogpunt zijn steentje bij.

ECI Literatuurprijs

De ECI Literatuurprijs wordt uitgedeeld sinds 1987. De prijs is gestart als de AKO literatuurprijs van 1987 tot en met 1996. In 1997-1999 werd de naam Generale Bank Literatuurprijs om vanaf 2000 weer als AKO literatuurprijs verder te gaan. In december 2014 maakte ECI bekend dat zij de naam vanaf 2015 aan de literatuurprijs gaan geven.
De boeken die genomineerd kunnen worden moeten zijn verschenen in de periode 1 juli van het vorige jaar en 1 juli van het jaar waarin de prijs uitgereikt wordt.

   
2017Koen PeetersDe mensengenezer
2016Martin Michael DriesenRivieren
2015Jeroen BrouwersHet hout
2014Stefan HertmansOorlog en terpentijn
2013Joke van LeeuwenFeest van het begin
2012Peter TerrinPost mortem
2011Marente de MoorDe Nederlandse maagd
2010David Van ReybrouckCongo: een geschiedenis
2009Erwin MortierGodenslaap
2008Doeschka MeijsingOver de liefde
2007A.F.Th. van der HeijdenHet schervengericht
2006Hans MünstermannDe bekoring
2005Jan SiebelinkKnielen op een bed violen
2004Arnon GrunbergDe asielzoeker
2003Dik van der MeulenMultatuli
2002Allard SchröderDe hydrograaf
2001Jeroen BrouwersGeheime kamers
2000Arnon GrunbergFantoompijn
1999Karel Glastra van LoonDe passievrucht
1998Herman FrankeDe verbeelding
1997A.F.Th. van der HeijdenOnder het plaveisel het moeras
1996Frits van OostromMaerlants wereld
1995Connie PalmenDe vriendschap
1994G.L. DurlacherQuarantaine
1993Marcel MöringHet grote verlangen
1992Margriet de MoorEerst grijs dan wiit dan blauw
1991P.F. ThoméseZuidland
1990Louis FerronKarelische nachten
1989Brigitte RaskinHet koekoeksjong
1988Geerten MeijsingVeranderlijk en wisselvallig
1987J. BernlefPubliek geheim

Aardzee – Ursula Le Guin

Aardzee Boek omslag Aardzee
Aardzee
Ursula Le Guin
Fantasy
Meulenhoff
17 september 2015
Hardcover
492
Frits Oomes

 

Ursula Le Guin schaarde zich in betrekkelijk korte tijd onder de meest bekende en bekroonde sf- en fantasy-auteurs. De Aardzee-trilogie vormt één der hoogtepunten in de fantasy-literatuur.


Goed voorbeeld doet goed volgen

De trilogie Aardzee is eerder in drie losse delen verschenen in de periode 1968 tot 1972. Deze reeks kreeg in 1990 een vervolg met een tweede trilogie, waarvan het laatste deel niet in het Nederlands is uitgebracht. Ursula Le Guin heeft in de loop der tijd nog veel meer boeken geschreven en heeft daarmee meerdere keren Hugo en Nebula awards in de wacht gesleept. Recentelijk is zij bekroond met een belangrijke oeuvreprijs, reden om de drie delen van Aardzee te bundelen en opnieuw uit te brengen.

Meer lezenAardzee – Ursula Le Guin

Veld – Ruth Lasters

Misschien is voetbal écht het enige doel,
ook van het onderbewustzijn en het bewuste: twee delen

enkel en alleen omdat een match twee ploegen
vereist. Ooit stelt de helft van je neuronen bewust voor

een bal, zo groot en zwaar als het hoofd zelf, waarin
groeit buiten jezelf om de geurherinnering van

pasgemaaid gras: het veld. Eerst wint de bal, zie je hem
haarscherp voor je, tot op de stiksels van je lederen

schedel. Dan scoort de onbewuste grasgewaarwording, vult
kruidig groen je brein tot het haast knapt en slechts

het kriebelen van een laken langs je wang al veroorzaakt
een resettende, alles opnieuw mogelijk makende

aftrap

Spring naar werkbalk