Legende van een zelfmoord – David Vann

Legende van een zelfmoord Boek omslag Legende van een zelfmoord
David Vann
Roman
De Bezige bij
November 2010
Paperback
253
Arjaan van Nimwegen

Roy Fenn is nog jong wanneer zijn vader een mislukte tandarts en een matige visser op zijn geliefde boot de loop van zijn geweer in zijn mond steekt en de trekker overhaalt. De rest van zijn leven komt Roy altijd weer uit bij die ene,
allesbepalende gebeurtenis die een schaduw over zijn jeugd werpt.
In het semi-autobiografische Legende van een zelfmoord keert David Vann na dertig jaar terug naar het Alaska van zijn jeugd. Hij vertelt scherpzinnig en met een ongekende precisie over het tragische huwelijk van zijn ouders,
hun onvermijdelijke scheiding en de beslissende momenten van zijn leven. Het resultaat is een opmerkelijk teder verhaal over verlies, overleving en een ontgoochelende liefde.


Het einde van het ding dat Schat werd

Legende van een zelfmoord is het debuut van David Vann. Het is een semi-autobiografisch boek met de zelfmoord van zijn vader als centraal thema.
Rond dit thema heeft hij een aantal kortere verhalen geschreven en een langer verhaal met de omvang van een novelle en dit opgenomen in zijn eerste boek.

De vader heet Jim, een hopeloze mislukkeling. Zijn leven dreigde op niets uit te lopen, tot hij in aanraking kwam met een vrouw met wie het wonderbaarlijk genoeg bleek te klikken, wat resulteerde in een huwelijk. Zijn leven leek ineens minder zinloos, hij kreeg het nodige zelfrespect. Helaas voor hem veranderde de aard van het beestje niet. Ongeveer alles wat hij in en na het huwelijk aanpakte draaide uit op een mislukking: het huwelijk zelf, zijn tandartspraktijk, zijn duurbetaalde pogingen om een succesvol beroepsvisser te worden, en last but not least het vaderschap.

De korte verhalen worden verteld vanuit het perspectief van Roy, de zoon en ogenschijnlijk het alter ego van David Vann. Hij kijkt op wat latere leeftijd terug op zijn eigen jeugd, die voor een deel ook uit mislukte dromen bestaat, maar dan wel in normale proporties zoals ieder kind dat wel heeft meegemaakt. Hij onderneemt in enkele verhalen ook een zoektocht naar het hoe en vooral het waarom van de zelfmoord. Dit zijn stuk voor stuk zeer indringende en erg goed geschreven verhalen.

De hoofdmoot van Legende van een zelfmoord vormt de reis die Roy met zijn vader maakt naar het min of meer onbewoonde deel van Alaska, het geïsoleerde Sukkwan Island. De bedoeling van vader lijkt om een periode van isolement door te maken om daarna het leven weer aan te kunnen. Het draait uit op, weer, een hopeloze mislukking.
Dit deel van Legende van een zelfmoord wordt in eerste instantie ook verteld uit het perspectief van Roy, maar na een verrassende twist wordt ineens het perspectief naar de vader verlegd.
Dit deel blinkt uit in het beschrijven van de verlatenheid en afstand, enerzijds van het landschap, anderzijds van de personages. Ondanks hun gedwongen samenzijn in splendid isolation wordt de afstand steeds groter, de verwijdering tussen vader en zoon blijkt uiteindelijk onoverbrugbaar. Het is evenzeer prachtig geschreven, in een stijl die doet denken aan die van gelauwerde auteurs als Cormac McCarthy en Annie Proulx.

Het beste heeft David Vann voor het laatst bewaard. Hierin wordt door de moeder van Roy teruggeblikt op haar relatie en latere huwelijk met Jim. Zij is ronduit vernietigend. Een citaat: “Het schepsel begon rechtop te lopen. Het schepsel kreeg een naam. Het werd Schat genoemd”. En zo verder. Het schepsel is Jim voor de duidelijkheid.

David Vann heeft een fantastisch debuut geschreven. De loftuitingen in de pers waren niet van de lucht. Legende van een zelfmoord heeft vele prijzen in de wacht gesleept. Een prachtboek dat reikhalzend doet uitzien naar zijn andere boeken.

Blinde wereld – Ellen Heijmerikx

Blinde wereld Boek omslag Blinde wereld
Ellen Heijmerikx
Roman
Nieuw Amsterdam
2009
Paperback
221


Bitterheid om verloren jeugd

Ellen Heijmerikx is opgegroeid in een streng religieus gezin. Haar vader had een belangrijke rol in een tamelijk kleine en gesloten religieuze gemeente, de Noorse broeders, een gemeente waarin de mannen het voor het zeggen hebben en de vrouw ondergeschikt is. Een gemeente die extreme standpunten huldigt als je moet je zoon tuchtigen omdat de bijbel dat zegt. Een gemeente waarin naar buiten toe de schijn wordt opgehouden, terwijl achter de façade van vroomheid en rechtschapenheid een wereld schuilgaat van hypocrisie, seksueel misbruik, neerbuigendheid en onderdrukking.

Blinde wereld gaat over Kieke, een meisje dat gebaseerd is op de persoon van de schrijfster, hoewel het boek, ondanks een aantal overeenkomsten tussen beiden, geen autobiografie mag worden genoemd. Het is wel waarheidsgetrouw.
Kieke heeft inmiddels ruimschoots de jeugdjaren achter zich gelaten. Afwisselend speelt het verhaal zich af in het verhaalheden en in de vroegere periode rondom haar uittreden. In de terugblikken schetst wordt een beeld geschetst van een meisje dat de leefomstandigheden aanvankelijk nog als gewoon ervaart. Naarmate zij ouder wordt gaan bepaalde zaken wel opvallen, vooral door haar contacten met de wereld buiten de gemeente. Ook al ben je onderdeel van een strenge religieuze gemeente, het is onvermijdelijk dat je tijd doorbrengt in een meer wereldse omgeving.
De aantrekkingskracht van het wereldse leven wordt steeds groter op Kieke en op haar broer, Job. Laatstgenoemde heeft een uitgesproken haat opgebouwd ten opzichte van zijn ouders, vooral zijn moeder moet het daarbij ontgelden. Op een bepaald moment wordt het Job teveel en hij verlaat het ouderlijk huis, verbreekt alle banden, en treedt uit uit de gemeente. Kieke heeft het er enorm moeilijk mee. Zij slingert heen en weer tussen de vertrouwde wereld met haar familie en vriendinnen en de aantrekkingkracht van die andere wereld waar Job nu deel van uitmaakt.

Toch besluit zij uit te treden. Een belangrijke aanleiding daarvoor is dat zij vals wordt beschuldigd; zij zou door haar sturende opmerkingen een meisje zo aan het wankelen hebben gebracht dat het meisje zelfmoord pleegt. In werkelijkheid is er iets heel anders aan de hand. Een van de getrouwde vrome broeders heeft zijn gore fikken niet kunnen thuishouden en heeft het meisje misbruikt. De hypocriete beschuldigingen aan het adres van Kieke zijn bedoeld om de aandacht af te leiden van het gedrag van de betreffende broeder. Dit is voor haar de druppel.
Helemaal los van de gemeente komt zij niet. Het gif is diep in haar geest doorgedrongen, de valse moraal van de gemeente speelt haar nog jaren parten. Daarnaast worden geregeld openlijke en heimelijke pogingen gedaan om Kieke weer terug te halen, met tegengesteld effect. De afkeer wordt alleen maar groter.

Blinde wereld heeft een hele bittere toon. De auteur heeft er in verschillende interviews geen geheim van gemaakt dat haar bitterheid zich vooral richt op het feit dat zij geen jeugd heeft kunnen hebben zoals andere meisjes. Zij beschouwt het als een verloren jeugd waarvan je nooit meer de kans krijgt om het over te doen. Simpele dingen als het dragen van broeken, met je haar doen wat je goeddunkt, uitgaan, dansen, televisiekijken waren er voor haar niet bij. De wetten van de gemeente lieten dat niet toe, elke vorm van buitenissigheid was taboe.

De stijl is heel dwingend en sober, haast kleurloos, en toch indringend en aangrijpend. Zij wisselt de korte hoofdstukken af in verhaalheden en verleden en houdt er flink de vaart in.

De auteur weet een verontrustend beeld te schetsen van een meisje dat een koude en liefdeloze jeugd heeft doorgemaakt waarin alledaagse pleziertjes taboe waren. Blinde wereld is een aangrijpend en beklemmend boek dat uitstekend de verstikkende mores van een kleine religieuze gemeente schetst. Het getuigt haast van heldenmoed om afstand van die wereld te nemen, het is zelfs een welhaast bijzondere prestatie om toch nog met een zekere ingetogenheid terug te kijken op die bittere jeugd.

Het transgalactisch liftershandboek – Douglas Adams

Het transgalactisch liftershandboek Boek omslag Het transgalactisch liftershandboek
Hitchhikers guide
Douglas Adams
Science fiction
Boekerij
1998
Paperback
188

 

Het Transgalactisch Liftershandboek (Engels: The Hitchhikers Guide to the Galaxy) is een komisch sciencefictionfranchise bedacht door Douglas Adams. Het begon als een radiohoorspel van twaalf afleveringen, voor het eerst uitgezonden in 1978 door BBC Radio, daarna door de BBC World Service. In 1981 werd er een zesdelige televisieserie gemaakt. Al snel volgden andere media, waaronder een computerspel, drie toneelbewerkingen, negen graphic novels, een speelfilm en heel veel merchandise. De boekenserie was echter het succesvolst: tussen 1979 en 1992 verschenen vijf delen van de reeks. In 2008 kreeg auteur Eoin Colfer toestemming van de weduwe van Douglas Adams om de reeks af te maken met een zesde deel dat dit jaar in het Nederlands verschijnt: En dan nog iets...


Doldwaze kolder science fiction

Vooraf: Het transgalactisch liftershandboek is in het Nederlands gelezen, de namen van de personages zijn vernederlandst.

Wat oorspronkelijk in 1978 begon als een hoorspelserie van twaalf afleveringen groeide door het enorme succes in no time uit tot een televisieserie en een zesdelige reeks boeken. Het zesde deel is niet door de veel te jong overleden Douglas Adams geschreven, maar door Eoin Colfer.

“Het transgalactisch liftershandboek – Douglas Adams” verder lezen

Het aanzien van de Detective en thrillergids

Zoals elk jaar heb ik ook nu weer uitgekeken naar de Detective en thrillergids (D&T). Het is voor liefhebbers van het genre toch altijd weer een klein feestje. Na kritische lezing van enkele oordelen uit deze editie heb ik daar een gemengd gevoel aan overgehouden.
Ik ben niet onverdeeld enthousiast over de oordelen en de keuzes. Dit zal ik motiveren, maar ik kan mij alleen maar beperken tot de boeken die ik zelf heb gelezen.

Waarderingen

Er zijn wat waarderingen en onderbouwingen die ik merkwaardig vind.

De roof – Daniel Silva
Dit boek krijgt 4 sterren. Een prachtig plot dat geraffineerd wordt uitgewerkt, met een sympathieke speurder volgens D&T.
De plot is niet geraffineerd. Wat begint als een “gewone” moord groeit op welhaast groteske wijze uit tot de kans om in te grijpen in de loop van de mondiale geschiedenis. Dit is naar mijn mening monstrueus en verre van geraffineerd.
Een sympathieke speurder??? Een gewetenloze topspion die zonder terughoudendheid mensen manipuleert om zijn doel te bereiken. Een man die er niet voor terugdeinst om een moordenaar van de maffia, een man met erg veel bloed aan zijn handen, in te schakelen om de reputatie van een vage vriend te redden Ik ken mensen die ik sympathieker vind. Of zou dat komen omdat hij zo schattig meeleeft met zijn zwangere vrouw?

Best goed, maar 4 sterren??

Ultimatum – Daan en Thomas Heerma van Voss
Ook dit boek krijgt 4 sterren. Zinderend en goed geschreven volgens D&T.
Het is niet zo zinderend. Ik heb nou niet bepaald nagelbijtend van de spanning dit boek gelezen. Het tempo lag wel hoog, was soms zelfs gehaast maar zinderend? Nee, dat niet.
Goed geschreven? Een stijlbloempje zal ik noemen: “lijken met een veelal verminkt gezicht”. Dit is krom. Zet veelal een woord naar voren en de zin klopt wel.
Het motief van de dader is erg mager en vergezocht. De aandacht die de zaak in de media krijgt noemt ook D&T ongeloofwaardig.

4 sterren lijkt dan wat aan de hoge kant.

Lustmoorden –David Mark
Krijgt 3 sterren. In de onderbouwing geen negatief woord. Conclusie zelfs: een vakkundig geplotte politieroman met een mooie, onverwachte twist aan het einde.

Een beoordeling met 3 sterren lijkt dan wat magertjes.

Tot zover over de oordelen. Natuurlijk is ook de D&T subjectief, maar het oogt toch niet altijd even consequent en goed gefundeerd. Jammer.

Keuzes

Dan de keuze voor sommige boeken.

Hemel boven Londen – Hakan Nesser
Waarom staat dit in de D&T?? De auteur heeft nota bene zelf aangegeven dat dit boek geen thriller is. Wordt het dan opgenomen omdat de uitgever (om commerciële redenen?) het een literaire thriller wenst te noemen?

Best een goed boek, maar in de verste verte geen thriller. In de gemiddelde Shakespeare komen meer moorden voor. Ik heb die boeken nooit gekwalificeerd zien worden als thriller.

In huis met een seriemoordenaar – Jan en Sanne Terlouw
Op ware gebeurtenissen gebaseerd boek. Behoorlijk goed geschreven, intrigerend, fascinerend, allemaal waar. Maar een thriller? Als dat zo is dan zouden ook de boeken over bijvoorbeeld de Amsterdamse onderwereld van Marian Husken en Hendrik Jan Korterink thrillers zijn.

Alles overziend kom ik tot de conclusie dat ik iets minder overtuigd ben geraakt van de toegevoegde waarde van D&T.
Sterker nog: ik kan blijkbaar beter bouwen op de recensies van de door mij gevolgde Hebbenrecensenten en -lezers dan op die van de D&T.

Alleen in Berlijn – Hans Fallada

Alleen in Berlijn Boek omslag Alleen in Berlijn
Hans Fallada
Oorlogsroman
Cossee
18 november 2011
Hardcover
704

Van Hans Falladas meesterwerk Alleen in Berlijn is in de kelder van de oorspronkelijke uitgever een versie gevonden die op het gebied van vloeken en seks minder kuis is. Bovendien bleken in hoofdstuk zeventien enkele paginas over Anna Quangels nazi-verleden te zijn gesneuveld in de editie die inmiddels wereldwijd is vertaald. De toenmalige uitgeverij Aufbau had in 1947 ten doel de democratische opvoeding van het Duitse volk onder Russisch toezicht te ondersteunen. Blijkbaar moest de roman destijds meer humanistisch opbouwend zijn. Een overtuigd nazi als hoofdpersoon, dat was te veel van het goede. Wij weten niet of Hans Fallada deze redactie van zijn roman zou hebben goedgekeurd. Hij overleed kort na de inlevering van het manuscript. Het is wel voorstelbaar dat hij met de gepubliceerde versie ingestemd zou hebben, omdat hij de cultuurpolitieke doelstelling van Aufbau onderschreef.


De hopeloze strijd van twee naïevelingen tegen de nazi’s

Het leven in het Berlijn van Hans Fallada is hard en meedogenloos. Het wantrouwen onder de burgers is groot, de pers en zelfs de eigen familie kunnen niet worden vertrouwd. De nasleep van de eerste wereldoorlog, de misère van het interbellum, de jaren van het naziregime en de eerste jaren van de tweede wereldoorlog hebben de sociale samenhang compleet verwoest. Alleen in Berlijn is hiervan een weergaloos mooie weergave.

“Alleen in Berlijn – Hans Fallada” verder lezen