9 De atomisten

Dit was een groep filosofen geleid door Leukippos en Demokritos. Volgens hen was de wereld een samenstel van stoffelijke lichamen, die zelf waren samengesteld uit groepen atomen (atomos = onscheidbaar). Deze atomen bewegen in een lege ruimte waar ze mechanistische wegen afleggen, volgens starre natuurwetten.

Lees verder9 De atomisten

8 Anaxagoras

Hij werd waarschijnlijk naar Athene gehaald door Perikles. Zijn komst was omstreden; zijn wijsheid was hem vooruitgesneld; zoals vaker is gebeurd gaven de Atheners jegens hem blijk van een zekere vijandigheid, want iemand die ernaar streeft het beschavingspeil op een hoger niveau te brengen.

Uiteindelijk werd hij gearresteerd maar slaagde hij, waarschijnlijk met de hulp van Perikles erin te ontsnappen en terug te keren naar Ionië, waar hij een school stichtte.

Lees verder8 Anaxagoras

7 Athene en de cultuur

De grootheid van Athene begon in  de periode van de Perzische oorlogen. De Perzen waren tot dan overheersend. De Ioniërs kwamen in opstand, hun bevrijding was het werk van Athene, die er uiteindelijk in slaagden de Perzen van het vasteland te verdrijven. De invloed van Athene werd steeds groter en groeide uit tot een imperium.

Lees verder7 Athene en de cultuur

6 Empedocles

Deze figuur was tamelijk complex. Naast een aantal belangrijke ontdekkingen was hij ook erg merkwaardig: hij meende dat hij een god was en trachtte de onsterfelijkheid te bewijzen door in de Etna te springen.

Enkele ontdekkingen die aan hem worden toegeschreven:

  • De ontdekking dat lucht een afzonderlijke substantie is. Een in water ondergedompeld voorwerp waarin lucht zit, zal die lucht blijven bevatten totdat er een opening wordt gemaakt waardoor het water in de plaats van lucht kan komen
  • Middelpuntvliedende kracht: door een kroes met water rond te zwaaien stroomt het water niet uit de kroes
  • Astronomie: hij wist dat de maan slechts licht weerkaatst, doch hij meende dat dat ook voor de zon gold.
  • Hij introduceerde de elementen aarde, water, lucht en vuur als afzonderlijke elementen (hij noemde dat wortels), die zich in uiteenlopende verhoudingen met elkaar kunnen vermengen. Zij worden verenigd door liefde en gescheiden door twist, een proces dat zich eeuwig zal herhalen.

5 Parmenides

De historische betekenis van Parmenides ligt in het feit dat hij een metafysische bewijsvoering uitdacht die in de een of andere vorm terugkeert bij vrijwel alle latere metafysica.

Zijn leer komt erop neer dat alle zintuigen bedrieglijk zijn, hij veroordeelt de zintuiglijke waarnemingen als illusies: alleen datgene wat gedacht kan worden bestaat, datgene wat niet kan worden gedacht bestaat niet. Het enige werkelijke is het ene dat oneindig en ondeelbaar is, als iets dat materieel en ruimtelijk is, een sfeer, die niet kan worden opgedeeld, want het is in zijn geheel overal en altijd aanwezig en is daarmee onveranderlijk.

Lees verder5 Parmenides

4 Herakleitos

Hij was een nogal zwartgallig persoon die kwaad spreekt over vrijwel al zijn voorgangers. Zijn geloof in de rechtvaardigheid van oorlog en strijd manifesteerde zich in vele uitspraken, waaruit tevens minachting voor de mensen blijkt. Hij vat de ziel op als een mengsel van water en vuur, waarbij vuur staat voor het edele en het water voor het onedele; de ziel met het meeste vuur in zich noemt hij droog, ”de droge ziel is de meest wijze en de beste”. Zijn gedrag kan worden gekenmerkt als ascetisch, hij waardeerde de macht die door zelfbeheersing wordt verkregen, de hartstochten verfoeit hij.

Lees verder4 Herakleitos

3 Pythagoras

Pythagoras was een van de belangrijkste mensen die ooit hebben geleefd, doch hij staat bekend als enerzijds een groot wetenschapper, met name wiskunde, maar ook als een dwaas die een religieuze orde had met als voornaamste leerstellingen:

  • Zielsverhuizingen
  • Een verbod op het eten van bonen, dit omdat het vegetarisme tot in het extreme werd doorgevoerd; de kern van een boon lijkt op een embryo.

Het pythagorisme moet worden gezien als een hervorming van het mystieke orfisme. In zijn genootschap werden mannen en vrouwen op voet van gelijkheid opgenomen, het bezit was gemeenschappelijk, ook wetenschappelijke ontdekkingen werden als gemeenschappelijk bezit beschouwd.
Er bestaan in zijn  visie drie soorten mensen: handelaars als de laagste klasse, vervolgens degenen die aan wedstrijden deelnemen, de toeschouwers vormen de hoogste klasse. Volgens Russell is het tegenwoordig zo dat sporters belangrijker zijn dan de toeschouwers.

Hij staat ook aan de basis van de opvatting dat de wiskunde superieur was: “alle dingen zijn getallen”. Dit komt voort uit de gedachte dat wiskundige kennis kon worden verkregen door te denken, niet door te observeren. Hiervan uitgaande kwam men tot de conclusie dat denken superieur was aan de zintuiglijke waarneming, de intuïtie aan de observatie. Als de zintuiglijk waarneembare wereld niet in overeenstemming was met de wiskunde dan lag dat aan de zintuiglijk waarneembare wereld.
Helemaal onzinnig is dat niet; hij ontdekte bijvoorbeeld de betekenis van het getal in de muziek.

Zijn belangrijkste ontdekking was zijn stelling dat betreffende rechthoekige driehoeken de som van de kwadraten van de rechthoekzijden gelijk is aan de som van het kwadraat van de schuine zijde.
Door deze ontdekking splitste de wiskunde zich een algebraïsche een meetkundige variant. Dit kwam doordat deze ontdekking alleen in die specifieke gevallen opgaat en niet in een variant daarop zoals bij gelijkbenige driehoeken.

De combinatie van wiskunde en theologie, die met Pythagoras inzette, heeft tot ver na de middeleeuwen invloed gehad op het filosofisch denken: het bewijzen, doch ook het ontkrachten, van het godsbewijs is gebaseerd op het wiskundige redeneren.

 

2 De Milesische school

Elk historisch overzicht van de filosofie begint met de mededeling dat deze begint met Thales, afkomstig uit MIlete, die waarschijnlijk leefde rond 585 voor Christus. Hij stelde dat alles uit water moest zijn ontstaan; vermoedelijk omdat dat van de vier elementen de enige is die veranderingen kan ondergaan maar altijd weer naar zijn oervorm terugkeert. Een wat primitieve redenering, maar zijn natuurwetenschap en filosofie waren een stimulans voor het denken en observeren.

Lees verder2 De Milesische school

Inleiding

De wereld van de filosofie wordt bepaald door twee factoren:

  • Godsdienstige en ethische opvattingen; de overeenkomst wordt gevormd door speculaties over dingen waarover tot dusver geen definitieve kennis kon worden verkregen. Dogma’s horen in dit domein thuis.
  • Exacte wetenschap; de overeenkomst is in dit geval dat zij meer een beroep doet op de menselijke rede dan op autoriteit. Dit domein bevat duidelijk omschreven kennis.

Lees verderInleiding

Spring naar toolbar