Een boek openslaan

Tijdens een bezoek aan een museum of iets vergelijkbaars kun je zomaar iets verrassends opsteken, bijvoorbeeld dat je de betekenis van een uitdrukking leert kennen.
Iedere lezer heeft het in figuurlijke zin gedaan, maar vrijwel geen enkele ook in letterlijke: een boek  open- dan wel dichtslaan. Waar komt dat vandaan?  Voordat boeken van papier werden gemaakt werden ze gemaakt van geschept papier. Ofwel, papier gemaakt van lompen. Onder andere in het Openluchtmuseum kun je zien hoe dit in zijn werk gaat. Dat papier is behalve dikker ook veel kwetsbaarder voor vocht, temperatuurverschillen en aantasting door insecten.

Kettingboek

 

Een voorbeeld van een kettingboek gemaakt
van geschept papier

Om dit risico te verkleinen werden de kaften van deze boeken aan elkaar vastgeklampt, het geheel werd strak tegen elkaar aan geperst. Als iemand dat boek  dan weer wilde openen dan was daar enig geweld voor nodig: het boek werd letterlijk opengeslagen.

Zijn pappenheimers kennen

Soms heb je woorden, gezegden en uitdrukkingen waar je zo aan gewend bent geraakt dat de betekenis er niet meer toe doet.

Vandaag zag ik de uitdrukking “zijn pappenheimers kennen” langskomen in een bericht op Facebook over iemand die haar paarden zo goed kent dat de uitdrukking toepasselijk was.
Wat zijn nou toch die merkwaardige pappenheimers?

Het huis Pappenheim werd al in de 10e eeuw voor het eerst genoemd (Wikipedia). Het was en bleef een vrij machtig geslacht dat in 1628 een eigen graafschap kreeg toebedeeld. Het graafschap Pappenheim bleef een paar eeuwen bestaan.

De uitdrukking dan. Die is door Schiller gebruikt in zijn boek Wallenstein’s Tod (1800).

Daran erkenn’ ich meine Pappenheimer (ook wel geciteerd als: Ich kenne meine Pappenheimer), woorden, gesproken door Wallenstein, toen de soldaten uit het regiment van graaf Pappenheim hem zeiden, dat zij hem niet voor een landverrader hielden en hem trouw zouden blijven, hoewel de andere regimenten hem afvielen. (Bron: DBNL)