H13 Beschikbaarheid, emotie en risico

De beschikbaarheidseffecten uit H 12 zijn een verklaring voor een verschijnsel zoals het opvallende patroon van verzekeren en beschermende maatregelen na rampen. Direct erna is de aandacht ervoor groot doch na verloop van tijd verflauwt deze weer. Een econoom merkte ook op dat beschermende maatregelen meestal bedoeld zijn om de ergst mogelijke ramp die men ooit heeft ervaren het hoofd te kunnen bieden, zonder te beseffen dat het nog erger kan worden.

Beschikbaarheid en affect

Inschattingen worden beïnvloed door media. Althans, dat is wat uit een onderzoek blijkt waarin vragen zijn gesteld over het inschatten van risico’s. Hier kwam bijvoorbeeld uit:

  • 80% van de respondenten acht overlijden door een verkeersongeluk aannemelijker vergeleken met overlijden door een hersenbloeding.
    In werkelijkheid overlijden twee keer zoveel mensen door een hersenbloeding
  • Tornado’s worden als een belangrijkere doodsoorzaak gezien dan astma. Astma levert 20 keer meer doden op
  • De kans op overlijden door een ongeval werd tot 300 keer zo groot geacht als de kans op overlijden door suikerziekte. De werkelijke verhouding was destijds 1:4.

Conclusie: beangstigende beelden komen snel in ons  op en levendige gedachten aan gevaar boezemen ons angst in. Media weten deze emotionele reacties te voeden.

Het kan ook doorwerken naar perceptie van producten: als een technologie een gunstig beeld heeft dan meenden ze dat de technologie veel voordelen bood. Het effect is zelfs nog sterker: als mensen argumenten te zien kregen ten gunste daarvan gingen ze alleen al daarom er positiever over denken, ook zonder relevant bewijs. De mensen die uitsluitend de risicoargumenten te zien kregen vormden zich ook een gunstiger beeld van de voordelen.

Zoals een onderzoeker verwoordde: “De emotionele staart kwispelt met de rationele hond”.

De gewone man en de expert

“Risico is niet iets wat er is, los van ons denken en onze culturele opvattingen, klaar om te worden gemeten. Mensen hebben het concept risico bedacht om beter te kunnen omgaan met de gevaren en onzekerheden van het leven. Deze zijn reëel, maar er is niet zoiets als objectief risico”.

De burger kan daardoor invloed hebben op beleid. Dat mechanisme wordt de beschikbaarheidscascade (een nietszeggende gebeurtenis die wordt opgeblazen tot her nergens anders meer over gaat) genoemd. Bias sluipt het beleid binnen.

Voorbeeld: de emotie over bestrijdingsmiddelen kan hoog oplopen. Toevallige gebeurtenissen, zoals enkele dode dieren, worden opgeblazen en kunnen invloed hebben op de mening van de “massa”. De overheid voelt zich gedwongen om maatregelen te nemen, ook al is dat niet nodig op rationele gronden; soms bereikt het juist het tegenovergestelde van wat wordt beoogd. Denk ook aan de boortoren van Shell die zou worden afgezonken. Greenpeace ontketende massahysterie en uiteindelijk zag Shell ervan af. Inmiddels is duidelijk dat de plannen van Shell zo gek nog niet waren.

Het illustreert ons onvermogen om risico’s in te schatten: ofwel negeren wij ze ofwel wij blazen ze op. Denk aan de puber die te laat van een feestje thuiskomt. De kans dat er iets gebeurt is te verwaarlozen en toch maken ouders zich zorgen.

Share

Geef een reactie

%d bloggers liken dit:
Spring naar werkbalk