H19 De illusie van begrip

Het idee van de filosoof Taleb van een narratieve vertekening om te beschrijven hoe ondeugdelijke verhalen uit het verleden van invloed zijn op ons zicht op de actualiteit en onze verwachtingen van de toekomst ligt aan de basis van dit hoofdstuk. We laten ons voor de gek houden door flinterdunne verhalen over het verleden te bedenken en te geloven dat ze waar zijn.

Als voorbeeld dient het succes van Google. Met de wijsheid van nu lijkt het een opeenstapeling van successen, doch de rol van geluk en toeval mag je niet onderschatten. De twee eigenaren waren in 1999 bereid hun bedrijf te verkopen voor $ 750.000. De deal ging niet door, de koper zag ervan af. Het had dus heel anders kunnen lopen. Dit effect wordt versterkt door het halo-effect dat hen iets onoverwinnelijks geeft.

Dit geldt ook voor de mensen die zeggen dat ze wisten dat er een economische crisis aankwam terwijl er heel wat anderen waren die erdoor werden overvallen. Het zit hem in het gebruik van het woord weten. Als het kenbaar zou zijn dan had iedereen het kunnen “weten”, nu kun je het hooguit intuïtie noemen of een voorgevoel van een enkeling.
Conclusie: we begrijpen het verleden minder goed dan we denken. De bias van wijsheid achteraf.

De maatschappelijke kosten van kennis achteraf
Mensen blijken in staat om verwachtingen die ze vooraf hadden van de mogelijke uitkomst van een gebeurtenis te substitueren door andere verwachtingen die dichter bij de werkelijke uitkomst liggen. Hun eerdere verwachtingen zijn verdrongen dan wel vinden zij een stuk minder aannemelijk dan vooraf.

Voorbeeld: twee gelijkwaardige ploegen spelen een wedstrijd en er is een klinkende zege voor de ene ploeg. Vooraf waren de verwachtingen anders dan met het werkelijke resultaat in het achterhoofd.

Dat houdt een gevaar in. Men kan op basis van een incident geneigd zijn verwachtingen bij te stellen. Stel: bij een ongevaarlijke ingreep overlijdt een patiënt. Een rechter zou door dit voorval tot de wijsheid achteraf kunnen komen dat de ingreep gevaarlijker was dan in werkelijkheid het geval was, en dat de chirurg mogelijk onverantwoorde risico’s heeft genomen. Dit noemt Kahneman uitkomstbias.

Recepten voor succes
De illusie dat je het verleden hebt begrepen voedt de illusie dat je de toekomst kunt beheersen en voorspellen. Dat dit bedrieglijk is illustreert hij met het voorbeeld van Tom Peters’ boek In search of excellence. Het beschrijft een aantal bedrijven die succesvol zijn geweest en dat je er daarom op kunt vertrouwen dat zij succesvol zullen blijven. Dat is beschaamd. Veel van die beschreven bedrijven hebben inmiddels het loodje gelegd omdat zij minder zijn gaan presteren.

Het je baseren op prestaties uit het verleden, blijkt geen garantie voor een succesvolle toekomst. Waarmee het gevaar van wijsheid achteraf wel is aangetoond.

Een ander aspect dat weer om de hoek komt kijken is regressie naar het gemiddelde. Het bovengemiddeld presteren bevat een toevalsfactor die op de langere termijn er niet meer zal zijn.

Share

Geef een reactie

%d bloggers liken dit:
Spring naar werkbalk