H20 De illusie van validiteit

De illusie van validiteit
Kahneman is aan het begin van zijn loopbaan betrokken geweest bij het beoordelen van kandidaten voor de officiersopleiding in het leger. De kandidaten moesten allerlei testen ondergaan en opdrachten verrichten. Door observatie moest een oordeel worden gevormd over de geschiktheid van kandidaten.

Uit evaluaties bleek dat deze observaties net zo vaak goed zaten als fout. Het bleek niet mogelijk om vooraf aan te geven of een kandidaat zou slagen of mislukken. Desondanks bleven de beoordelaars hardnekkig op dezelfde voet doorgaan. Het bleek de eerste keer dat hij een cognitieve illusie ontdekte: de illusie van validiteit.

Het onterechte onwrikbare vertrouwen in het oordeel bracht hem tot de volgende conclusie: “verklaringen van onwrikbaar vertrouwen maken vooral duidelijk dat iemand in zijn denken een samenhangend verhaal heeft opgebouwd, en niet noodzakelijk dat dit verhaal ook waar is.”

De illusie van slim beleggen
Een variant op het voorgaande. Hoe kan het gebeuren dat de ene persoon aandelen verkoopt terwijl de andere deze koopt, zelfs als de beschikbare informatie identiek is? Beiden denken in feite dat de prijs niet deugt.

Het komt door de illusie dat iemand denkt dat hij het beter denkt te weten dan de markt. Diverse experimenten hebben inmiddels aangetoond dat dit min of meer onzin is.

Uit een onderzoek van de resultaten van een aantal beleggingsadviseurs over een periode van acht jaar bleek er geen enkele correlatie te zijn tussen de uitkomsten en de behaalde scores per adviseur. Succes of falen bleek op geluk te berusten. Toch hield de leiding vast aan de vastgeroeste gewoonte om het bonusbeleid te baseren op behaalde resultaten en de adviseurs hielden vertrouwen in hun kwaliteiten.

Waardoor worden de illusies van vaardigheid en validiteit ondersteund?
Cognitieve illusies zijn hardnekkiger dan visuele illusies. Kennis over de Müller – Lyer illusie brengt geen verandering in hoe je de lijnen ziet, maar verandert je gedrag. Je weet dat je niet op je indruk kunt vertrouwen.

Mensen die zich verdiepen in materie, zoals beleggingsadviseurs, menen experts te zijn en denken op basis daarvan de waarheid in pacht te hebben, in ieder geval over meer kennis te beschikken dan anderen.

Beroepscultuur is een andere factor.

De illusie van experts
Het idee dat de toekomst voorspelbaar is, wordt elke dag ondermijnd door het gemak waarmee het verleden wordt verklaard. Terugkijkend is alles duidelijk, en experts kunnen dan heel stellig zijn in hun beweringen dat hetgeen is gebeurd voorspeld had kunnen worden.

Het vaak gebruikte beeld van “de mars der geschiedenis” impliceert orde en richting. De grote bewegingen in de 20e eeuw zijn mede gevormd door Hitler, Mao en Stalin. Experts doen hun best om de geschiedenis te verklaren maar sluiten daarbij de rol van het toeval te veel uit. Want stel nu dat de bevruchting iets anders was gelopen dan hadden er mogelijk heel andere kinderen geboren kunnen worden, of meisjes in plaats. De geschiedenis zou een heel ander gezicht hebben gehad.

Experts worden liever niet geconfronteerd met deze ongemakkelijke waarheid.

Share

Geef een reactie