De kozakkentuin – Jan Brokken

De kozakkentuin Boek omslag De kozakkentuin
Jan Brokken
Roman, non-fictie
Atlas Contact
Oktober 2015
Hardcover
349

 

In De Kozakkentuin beschrijft Jan Brokken de bijzondere vriendschap tussen Alexander von Wrangel en Fjodor Michaïlovitsj Dostojevski. De levensgeschiedenis van de familie Von Wrangel werd door Brokken eerder beschreven in zijn magistrale Baltische zielen. De nazaten van de familie attendeerden Brokken op de vriendschap tussen Alexander en Dostojevski. Er bleek een verzameling documenten, memoires en brieven bewaard te zijn gebleven. Brokken verdiepte zich in dit rijke archief en schreef een boek over deze vriendschap, die bijna een kwart eeuw heeft geduurd. Met grote verbeeldingskracht reconstrueert Brokken de wereld waarin beide jongemannen leefden, werkten en beminden, met verve schetst hij de turbulente gebeurtenissen in het Rusland van de tweede helft van de negentiende eeuw. Het verhaal begint in 1849 in Sint Petersburg wanneer Alexander von Wrangel Dostojevski voor het eerst ziet. Een uiterst dramatisch moment. Alexander zit nog op school als hij een groep arrestanten op weg naar het vuurpeloton voorbij ziet komen. Onder hen Fjodor Dostojevski, toen al een schrijver wiens werk Alexander bewonderde. Dostojevski ontloopt de zwaarste straf, maar krijgt jaren dwangarbeid in Siberië opgelegd. Alexander wordt later benoemd tot officier van justitie in Semipalatinsk, een stadje in het zuidwesten van Siberië. Daar ontmoet hij Dostojevski, die dan net is vrijgekomen uit het strafkamp. Tussen Alexander en de twaalf jaar oudere Fjodor ontstaat een hechte vriendschap. De Kozakkentuin, ¬de naam van de datsja waar Alexander en Fjodor vele zomers doorbrengen, is een meeslepend epos, een historische roman, uitermate soepel verteld. Met de gave voor inleving die wij van Brokken kennen, de gave waarmee hij in De vergelding de oorlog in Rhoon beschreef, brengt hij in De Kozakkentuin de vriendschap tussen Alexander en Fjodor tot leven. Zoals Brokken eerder aan de basis stond van de literaire non-fictie, geeft hij in De Kozakkentuin de historische roman een nieuwe dimensie.


Dostojevski door de ogen van een vriend

Fjodor Dostojevski is een door velen hoog gewaardeerde schrijver, maar er zijn er ook die zijn werk verafschuwen. Voor een goede oordeelsvorming kan het helpen om meer te weten over de achtergrond van deze auteur. Jan Brokken heeft daartoe een zeer geslaagde poging gedaan met zijn boek De kozakkentuin.

De kozakkentuin gaat over de vriendschap tussen Alexander von Wrangel en Dostojevski. Eerstgenoemde ziet Dostojevski, een toen al bekende auteur, als deze op weg is naar zijn executie, veroordeeld wegens subversieve activiteiten. De executie wordt op het nippertje niet uitgevoerd. Dostojevski wordt in plaats daarvan veroordeeld tot vier jaar dwangarbeid in de mijnen van Siberië. Hij is daarna geen vrij man, maar moet gedwongen in dienst in het afgelegen Semipalatinsk.
Von Wrangel wordt benoemd tot officier van justitie in dezelfde plaats. De mannen lopen elkaar snel tegen het lijf en al snel ontwikkelt zich een hechte vriendschap, die pas echt tot bloei komt in een zomerverblijf dat de kozakkentuin heet. Het verloop van die vriendschap wordt beschreven vanuit het perspectief van von Wrangel. Jan Brokkken is op verschillende manieren op het spoor gekomen van correspondentie van von Wrangel en heeft, ondanks onvolledigheid, een goed beeld kunnen krijgen van wat zich destijds zal hebben afgespeeld.

Het is een merkwaardige vriendschap. De mannen communiceren over van alles. Dat gaat soms de diepte in door in te gaan op de denkwereld van (vooral) Duitse filosofen. Vaker gaat het over het liefdesleven van de mannen, die zich op dat punt gedragen als de mannelijke overjarige variant van bakvissen. Beiden zijn verliefd op getrouwde vrouwen, dat lijkt wederzijds. Maar de vrouwen verlaten hun  echtgenoten niet. De heren hebben het daar moeilijk mee en doen uitgebreid verslag aan elkaar van hun amoureuze perikelen. Beiden zien van de ander dat het om onmogelijke liefdes gaat, maar zijn niet in staat dit bij zichzelf te zien

Een ander belangrijk aspect is het schrijverschap van Dostojevski. Hij mag niet publiceren zolang hij dwangsoldaat is, en hoewel dat zomaar levenslang kan duren, is hij naarstig boeken en verhalen aan het schrijven. Veel van wat hij meemaakt en heeft meegemaakt verwerkt hij daarin. Hij schrijft alsof hij door de dood op de hielen wordt gezeten. Hij heeft veel te vertellen, maar weet niet of en hoeveel tijd hem is vergund gezien zijn publicatieverbod en de epilepsie waaraan hij lijdt.
Als vrij plotseling zijn straf erop zit dan grijpt hij met beide handen de gelegenheid aan om te publiceren. In hoog tempo verschijnt het ene na het andere boek, veel zijn klassiekers geworden. En veel van die boeken grijpen inderdaad terug op zijn eigen ervaringen, zoals De idioot en Schuld en boete.

Het is een indrukwekkende prestatie van Jan Brokken om via deze indirecte wijze een genuanceerd beeld te krijgen van de auteur Dostojevski en om inzicht te krijgen in zijn drijfveren en de morele en religieuze aspecten die in zijn latere werken veelvuldig voorkomen.

De kozakkentuin geeft een prachtig beeld van een hechte vriendschap en een verhelderende blik op de leefomstandigheden in het Rusland in het midden van de 19e eeuw. Het is een uitstekend boek voor degenen die meer willen weten van het leven van de grote auteur Dostojevski.

NB1: met het liefdesleven van de heren komt het eigenlijk nooit goed
NB2: de vriendschap eindigt nogal abrupt om relatief banale redenen
gepaard aan een ongelukkige samenloop van omstandigheden
NB3: als je ooit de kans krijgt om Jan Brokken in levenden lijve mee te maken, grijp hem dan. De man is een rustig doch begenadigd verteller
NB4: er is nog zoveel meer over dit prachtboek te vertellen, maar lees het vooral zelf.

 

Effi Briest – Theodor Fontane

Effi Briest Boek omslag Effi Briest
Theodor Fontane
Roman
Anaconda
1896, editie 2005
Hardcover
271

 

Effi leeft in een jong gesloten alledaags huwelijk met de oudere correcte districtscommissaris Innstetten, die haar - net als haar ouders - als een kind beschouwt. Jaren later ontdekt hij door de vondst van liefdesbrieven dat Effi een verhouding met een officier had, wat zij intussen al lang vergeten was. Innstetten voldoet nu aan wat het eergevoel van zijn stand eist en doodt de officier in het duel en verbreekt hun huwelijk. Effi moet haar kind afstaan en haar levenslust kwijnt weg, ook al wordt zij thuis weer liefderijk opgenomen.


De kunst van het weglaten

Effi Briest van Theodor Fontane is een realistische roman die in een adem wordt genoemd met romans als Madame Bovary en Anna Karenina. De thematiek is vergelijkbaar: vrouwen gevangen in een ongelukkig huwelijk, althans vanuit hun perspectief.

Lees verderEffi Briest – Theodor Fontane

We moeten het even over Kevin hebben – Lionel Shriver

We moeten het even over Kevin hebben Boek omslag We moeten het even over Kevin hebben
Lionel Shriver
Roman
Atlas Contact
2007
Paperback
640
Mieke Trouw

 

'We moeten het even over Kevin hebben' is het aangrijpende relaas van de zoektocht van een moeder naar de beweegredenen van haar zoon, die een gruwelijke misdaad heeft gepleegd. Is het haar schuld, omdat ze niet genoeg of misschien zelfs wel helemaal niet van hem hield? Of is het de schuld van zijn vader, die zijn zoon nooit heeft willen zien zoals hij werkelijk was?
Deze internationale bestseller ontving de Orange Prize for Fiction en werd in 2012 verfilmd met Tilda Swinton in de hoofdrol.


Indringend en aangrijpend
We moeten het even over Kevin hebben van Lionel Shriver is een boek in briefvorm. Het is even wennen maar eenmaal zover heb ik het niet meer kunnen loslaten.

Lees verderWe moeten het even over Kevin hebben – Lionel Shriver

De wereld na zijn verjaardag – Lionel Shriver

De wereld na zijn verjaardag Boek omslag De wereld na zijn verjaardag
Lionel Shriver
Roman
Contact
Juli 2007
Paperback
605
Mieke Lindenburg

 

Twee bevriende stellen gaan al sinds jaar en dag met elkaar uit eten op verjaardagen. Maar dit jaar verloopt anders, doordat Irina's man niet mee kan in verband met zijn werk en Ramsey net gescheiden is. Al snel verandert het etentje in een heftige flirt en Irina wil niets liever dan met Ramsey zoenen. Maar wat moet ze dan met haar man? Shriver creëert twee parallelle werelden: één waarin Irina bij haar man blijft en één waarin ze zich overgeeft aan de flirt met Ramsey.
Alhoewel Lionel Shriver (1957) al zes boeken gepubliceerd had, kwam haar grote doorbraak pas in 2003 met het indringende We moeten het over Kevin hebben. In december 2011 komt de verfilming in de Nederlandse bioscopen.


Moraliserende wat.. als.. roman

We moeten het even over Kevin hebben was de make or break roman voor Lionel Shriver. Toen het manuscript ter beoordeling naar uitgeverijen was gestuurd verkeerden de VS in onzekerheid na de aanslagen van 11 september 2001. Het manuscript werd afgewezen, volgens de uitgevers zat niemand in die onzekere periode op zo’n verhaal te wachten. Uiteindelijk vond ze onderdak bij een kleine uitgeverij en werd het alsnog een groot succes. In haar volgende boek, De wereld na zijn verjaardag, maakt zij op symbolische wijze gebruik van de gebeurtenissen van die dag.

Lees verderDe wereld na zijn verjaardag – Lionel Shriver

Het eiland van het tweede gezicht – Albert Vigoleis Thelen

Het eiland van het tweede gezicht Boek omslag Het eiland van het tweede gezicht
Albert Vigoleis Thelen
Roman
Home academy publishers
2004
Paperback
960
Wil Boesten

 

Albert Vigoleis Thelen beschrijft in deze roman de avonturen van Beatrice en Vigoleis op het eiland Mallorca van 1931-1936. Met barokke, onuitputtelijke fabuleerkunst vertelt Thelen op schalkse wijze en met de gewisse ondergang van zijn helden voor ogen over smokkelaars, hoeren, dubieuze emigranten en valse gentlemen. Hij beschrijft hoe Vigoleis en Beatrice in een zeer bedenkelijk huis van plezier belanden, hoe ze zich als toeristengids voordoen om aan geld te komen en hoe Vigoleis emplooi vindt als schrijfhulp van Robert (von Ranke) Graves. Het tweetal blijft niets bespaard, en als ze na bijna duizend bladzijden het eiland verlaten op de vlucht voor generaal Franco, wrijft de lezer zijn ogen uit en zou hij liefst meteen weer van voren af aan beginnen te lezen.

Deze nieuwe heruitgave op dundrukpapier is verrijkt met een nawoord van vertaler Wil Boesten, een uitgebreide inhoudsopgave en een uitvoerig register.

Indrukwekkend en inspannend
Het eiland van het tweede gezicht is een deels autobiografisch boek dat gaat over een vertaler van een Nederlandse dichter en dat zich vooral afspeelt in de periode van de opkomst van het nazisme. Plaats van handeling is vooral Mallorca.

Lees verderHet eiland van het tweede gezicht – Albert Vigoleis Thelen

De bekentenis van Adria – Jaume Cabré

De bekentenis van Adria Boek omslag De bekentenis van Adria
Jaume Cabre
Roman
Signatuur
Februari 2013
Hardcover
680
Pieter Lamberts, Joan Garrit

 

De antiekwinkel van zijn vader in Barcelona is een ware schatkamer, maar de fascinatie van de jonge Adrià gaat met name uit naar een waardevolle viool uit de achttiende eeuw van de beroemde vioolbouwer Lorenzo Storioni.
Stiekem ruilt Adrià hem op een dag om met zijn eigen viool om het instrument trots aan zijn beste vriend Bernat te laten zien. Wanneer hij de Storioni wil terugleggen is zijn eigen viool verdwenen en zijn vader vermoord.
Vele jaren later – Adrià is inmiddels geleerde en verzamelaar – tracht hij het raadsel van de herkomst van de Storioni op te lossen en zo achter de waarheid te komen over de moord op zijn vader. Wat hij echter niet kan weten is dat de viool een geschiedenis heeft van familiegeheimen en moordgevallen, van haat en intrige, en van liefde en verraad.


De doorzetter wordt beloond

Als je aan De bekentenis van Adria van  Jaume Cabré wilt beginnen moet je voorbereid zijn op een verhaal dat heel veel van de lezer eist. Het is complex, de verschillende perspectieven, de veel voorkomende tijdsprongen waarin soms in een zin meerdere eeuwen worden overbrugd en de soms lange zinnen maken het tot een boek dat elke seconde verslapping van de aandacht afstraft, met gedeeltelijke herlezing als onvermijdelijke sanctie, mits je de draad wilt vasthouden.

Lees verderDe bekentenis van Adria – Jaume Cabré

De man die van kinderen hield – Christina Stead

De man die van kinderen hield Boek omslag De man die van kinderen hield
Christina Stead
Roman
Atlas Contact
29 oktober 2008
Hardcover
510
Peter Bergsma

 

Sam en Henny Pollit hebben te veel kinderen, te weinig geld en een grote hekel aan elkaar. Vader Sam kan het gezin niet onderhouden, moeder Henny is neurotisch en hun zes kinderen moeten lijdzaam toekijken hoe het huwelijk van hun ouders uiteenvalt. De man die van kinderen hield is een huiveringwekkende roman over een dysfunctionele familie, het gezinsleven, de relatie tussen ouders en kinderen en tussen ouders onderling. Deze Australische klassieker werd door Time Magazine opgenomen in de lijst van 100 beste Engelstalige romans van de twintigste eeuw.


Het beste portret van de slechtste familie aller tijden

Zo noemde Time Magazine De man die van kinderen hield van de in Australië geboren  schrijfster Christina Stead. Deze roman werd door dat magazine opgenomen in de honderd beste boeken van de 20e eeuw.

Lees verderDe man die van kinderen hield – Christina Stead

Kafka op het strand – Haruki Murakami

Kafka op het strand
Haruki Murakami
Roman, Japanse roman, Magisch-realisme, Coming-of-age
Atlas Contact
2006
Paperback
639
Jacques Westerhoven
9789045000947


Meeslepend van begin tot eind

“U wordt aangeraden geen uit de lucht gevallen vissen te eten”. Of: “Eerst schuifie-schuifie, en dan pas stenen”. Als je dergelijke zinnen in een verhaal inpast alsof het de gewoonste zaak van de wereld is laad je de verdenking op je een bijzondere schrijver te zijn.
Haruki Murakami is dat. Hij heeft inmiddels een flink oeuvre opgebouwd en grossiert in lovende kritieken, prijzen en hij heeft een grote schare trouwe lezers. Zijn Kafka op het strand is exceptioneel goed.

Lees verderKafka op het strand – Haruki Murakami

Kaddisj voor een niet geboren kind – Imre Kertesz

Kaddisj voor een niet geboren kind Boek omslag Kaddisj voor een niet geboren kind
Imre Kertesz
Roman
Van Gennep
1997
Paperback
115
Henry Kammer

 

Monoloog van een oude joodse man die vanwege zijn ervaringen in Auschwitz geen kinderen wilde hebben.


Zwartgallige monologue interieur

Imre Kertesz heeft een drieluik geschreven met zijn verblijf in concentratiekampen en de gevolgen daarvan als onderwerp. Onbepaald door het lot is de onwaarschijnlijk en huiveringwekkend mooie beschrijving van het verblijf in die verschrikkelijke kampen, gevolgd door Het fiasco waarin Kertesz via een alter ego het leven daarna weergeeft. Kaddisj voor een niet geboren kind is het slotstuk.

Lees verderKaddisj voor een niet geboren kind – Imre Kertesz

Het fiasco – Imre Kertesz

Het fiasco Boek omslag Het fiasco
Imre Kertesz
Roman
Van Gennep
2001
Paperback
381
Henry Kammer

 

Een oudere auteur staat voor zijn boekenkast. Zijn laatste roman is door de uitgever afgewezen. Hij denkt na. Zijn enige doel is nog éénmaal een boek te schrijven. Het fiasco is een roman in een roman. De schrijver neemt wraak op zijn personage - en laat dit opnieuw alle ervaringen doormaken die hij zelf heeft moeten doorstaan. Het is een roman over roem en mislukking. Is het fiasco wellicht de hoogst denkbare vorm van succes? Met deze roman over schrijverschap en geschiedenis, waarin de holocaust een sleutelrol vervult, heeft Kertész het meesterwerk geschreven dat hem bestempelt tot een van de belangrijkste Midden-Europese auteurs van de laatste halve eeuw.


Fascinerende aanvulling op zijn meesterwerk

Onbepaald door het lot is de roman die Imre Kertesz moest schrijven om te kunnen afrekenen met de jaren die hij tijdens zijn jeugd doorbracht in concentratiekampen. Het hoe, het waarom en de motivatie van dit meesterwerk heeft hij belicht in Het fiasco.

Lees verderHet fiasco – Imre Kertesz

Spring naar toolbar