H5 Cognitief gemak

In normale wakende toestand monitort Systeem 1 continu, bijvoorbeeld op vertrouwdheid en veiligheid. Één van de doelen is beoordelen of Systeem 2 zich extra moet inspannen.
Bekende ervaringen, duidelijke weergave, geprimede ideeën, goede stemming zorgen voor een impuls op vergelijkbare gevoelens van gemak (bekend, waar, goed, moeiteloos).

De illusie van herinneringen
Woorden en namen die je eerder hebt gezien komen een volgende keer dat je ze tegenkomt bekender voor, ook al is het onzin of een fictieve naam. Je leest ze daardoor sneller dan “nieuwe” woorden en namen. Er is minder inspanning voor nodig, cognitief gemak.

De illusie van waarheid
“New York is een grote stad in de VS”. “Een kip heeft vier poten”. Uitspraak 1 wordt direct herkend als waar. Uitspraak 2 wordt als onwaar herkend, doch dat proces duurt langer dan bij de uitspraak “Een kip heeft drie poten”. De illusie is dat veel dieren vier poten hebben, maar ook dat kippenpoten vaak in verpakkingen van vier worden verkocht, waardoor die onjuiste uitspraak moeilijker als onjuist wordt herkend. Het associatieve brein zorgt daardoor voor een tragere herkenning van de onjuistheid, terwijl beide uitspraken even onwaar zijn.

De illusie wordt door Systeem 1 gegenereerd, Systeem 2 velt een oordeel.

Een overtuigende boodschap schrijven
Dat hoeft niet aan de inhoud te liggen. Vorm kan er sneller voor zorgen dat een boodschap overtuigend overkomt. Denk aan:

  • Dik en rechtop gedrukt versus licht en schuin
  • Hoog contrast tussen letters en papier. Hoe witter het papier hoe overtuigender het lijkt
  • Ingewikkelde taal waar eenvoud volstaat werkt averechts
  • Een aforisme op rijm werkt beter dan een niet rijmende variant

Spanning en inspanning
Uit testen is gebleken dat antwoorden op een vraagstuk als beïnvloed kunnen worden: “Als 5 machines 5 minuten nodig hebben om 5 producten te maken, hoelang hebben 100 machines dan nodig voor 100 producten”? Keuze uit antwoorden 100 of 5.

Als deze vraag duidelijk leesbaar is dan is het aantal foute antwoorden groter dan als het vraagstuk onduidelijk te lezen is.

Het zogenaamde effect van het cognitieve gemak heeft vreemde en onvoorspelbare gevolgen en kan in voorkomende gevallen leiden tot een grotere kans op fouten dan bij grotere inspanning.

H4 De associatieve machine

Kahneman gaat dieper in op Systeem 1. Ongewild reageren mensen op beelden of woorden. Banaan associeert men met geel, braaksel met smerig. Dat gaat automatisch en is een gevolg van de samenhang die in het geheugen is opgeslagen. Elk element is gerelateerd aan andere elementen en deze ondersteunen en versterken elkaar. Dit uit zich naast emotionele ook in lichamelijke reacties.
De filosoof David Hume bracht in een werk uit 1748 die principes van associatie terug tot drie: overeenkomstigheid, samenhang van tijd en plaats, en causaliteit.

Dit verschijnsel noemt men priming. Het gaat ver. Uit testen is gebleken dat proefpersonen die werden geconfronteerd met begrippen die met ouderdom te maken hadden na die test langzamer liepen dan de andere proefpersonen die dat niet hadden meegemaakt.
Dit heet het Florida-effect en kent twee fasen: de woorden bereiden ons voor op de gedachte aan ouderdom, dan bereiden de gedachten ons voor op bepaald gedrag: langzamer lopen..

Ook stemgedrag kan hierdoor worden beïnvloed: als in een school moet worden gestemd over schoolsubsidies dan is de score anders, lees positiever voor de school, dan bij een stemming op meer neutraal terrein. Daarnaast maakt de gedachte aan geld de mens zelfzuchtiger en minder behulpzaam en sociaal.

 

Een laatste voorbeeld: mensen moesten een vrijwillige bijdrage betalen voor genoten consumpties. De ene week hingen er foto’s van de ogen van mensen achter het potje, de andere week hingen er foto’s van bloemen. Tijdens de weken met foto’s van ogen waren de ”vrijwillige” bijdragen significant hoger. Vreemde ogen dwingen.

H3 De luie coördinator

Systeem 2 heeft een natuurlijke snelheid. Vergelijk het met wandelen: iedereen heeft een natuurlijke wandeltempo. Langzamer of sneller gaan kost meer energie. Als dit bewust gebeurt dan heet dat concentratie op de uit te voeren taak. Als men erin slaagt zich volledig op de activiteit te focussen (flow) dan kost dat weer geen inspanning, de concentratie behoeft niet bewust te worden opgeroepen.

Het gebruik van systeem 2 tast de beheersing aan. Uit metingen is gebleken dat die beheersing afneemt doordat die activiteit resulteert in verhoogd glucoseverbruik. Zonder aanvulling, zoals het innemen van glucose (zoete drank, eten van fruit), zijn mensen minder goed in staat zich te beheersen en worden daardoor impulsiever. Dat heet egodepletie. Voorbeelden:

  • Afstappen van een dieet
  • Impulsaankopen
  • Eerder primair reageren
  • Slechter presteren tijdens cognitieve taken en logische besluitvorming

Dat systeem 2 de neiging heeft tot luiheid is gebleken uit diverse onderzoeken. Bij het oplossen van relatief eenvoudige vraagstukken gaf een groot percentage mensen het eenvoudigste, meest voor de hand liggende, antwoord, terwijl enig nadenken had moeten leiden tot de conclusie dat het eenvoudige antwoord fout is. Juist intelligentere mensen gaan eerder in de fout, zij vertrouwen blijkbaar te gemakkelijk op hun intuïtie.

Een andere conclusie: mensen zijn door die luiheid minder goed in staat rationele beslissingen te nemen. De snelle bevrediging is aantrekkelijker dan de hogere beloning die beheersing vereist.

H2 Aandacht en inspanning

Systeem 1 werkt min of meer automatisch, Systeem 2 vraagt gerichte aandacht. Experimenten hebben aangetoond dat het oplossen van moeilijkere taken, Systeem 2 taken, meer energie vergt. De grotere inspanning was zichtbaar aan vergrote pupillen. De meetresultaten waren zo evident dat als iemand voor een te moeilijke opgave werd gesteld de onderzoekers meteen konden constateren dat de proefpersoon het opgaf. Hoe: de pupillen werden meteen kleiner.

Deze grotere inspanning was ook meetbaar aan een hogere hartslag, het hart en de hersenen moesten harder aan het werk en dat kost weer meer energie. Conclusie: een moeilijke taak kost meer energie dan een routineuze.

Hoe dat komt? Een vermenigvuldiging van twee keer drie cijfers vraagt om ten minste drie gelijktijdige processen: het onthouden van de getallen, de bewerking en het onthouden van de resultaten.

Noot: vergelijk het met autorijden. Uren op een rustige snelweg rijden kost minder energie dan rijden in de stad of in de file. Het is aardig dat een ander dat kan afmeten aan de grootte van je pupillen.

Andere conclusies:

  • Het is vrijwel onmogelijk om gelijktijdig meerdere taken uit te voeren die aandacht vragen. Als je je op een taak focust kun je zomaar de gorilla over het hoofd zien, zie Hoofdstuk 1 (Noot: Compernolle noemde in Ontketen je brein een prestatieverlies van tientallen procenten bij het switchen tussen taken)
  • Systeem 1 doet op de achtergrond altijd zijn werk. Het neemt de regie over als dat is vereist, bijvoorbeeld: als je in een noodsituatie belandt handel je automatisch volgens Systeem 1. Het heeft geen zin om je op de route te concentreren als je in een slip raakt.
  • Tijdsdruk maakt mensen efficiënt. De focus is groter wegens de druk; maar het kost ook weer meer energie.

Ons feilbare denken, hoofdstuk 8 – Daniel Kahneman

Hoe oordelen zich vormen
Ons feilbare denken is een belangwekkend werk van de psycholoog en Nobelprijswinnnaar Daniel Kahneman. Omdat het naar mijn mening toegevoegde waarde heeft om een werk als dit uitgebreider te behandelen dan romans zal ik per hoofdstuk een samenvatting maken. Dit kan nooit de gehele lading dekken, om het volledig te doorgronden is het noodzakelijk de tekst in zijn geheel tot je te nemen.

Lees verderOns feilbare denken, hoofdstuk 8 – Daniel Kahneman

Ons feilbare denken, hoofdstuk 7 – Daniel Kahneman

Snel conclusies trekken
Ons feilbare denken is een belangwekkend werk van de psycholoog en Nobelprijswinnnaar Daniel Kahneman. Omdat het naar mijn mening toegevoegde waarde heeft om een werk als dit uitgebreider te behandelen dan romans zal ik per hoofdstuk een samenvatting maken. Dit kan nooit de gehele lading dekken, om het volledig te doorgronden is het noodzakelijk de tekst in zijn geheel tot je te nemen.

Lees verderOns feilbare denken, hoofdstuk 7 – Daniel Kahneman

Ons feilbare denken, hoofdstuk 6 – Daniel Kahneman


Ons feilbare denkenNormen, verrassingen en oorzaken

Ons feilbare denken is een belangwekkend werk van de psycholoog en Nobelprijswinnnaar Daniel Kahneman. Omdat het naar mijn mening toegevoegde waarde heeft om een werk als dit uitgebreider te behandelen dan romans zal ik per hoofdstuk een samenvatting maken. Dit kan nooit de gehele lading dekken, om het volledig te doorgronden is het noodzakelijk de tekst in zijn geheel tot je te nemen.

 

Wat vooraf ging
In eerdere hoofdstukken heeft Kahneman uitgelegd dat ons wakende brein twee manieren van denken gebruikt. Systeem 1 werkt min of meer automatisch en monitort continu en beoordeelt of systeem 2 zich extra moet inspannen. Systeem 2, vraagt gerichte aandacht en kost meer energie. Geconstateerd is dat het energieverbruik is af te meten aan een afname van het glucosegehalte. Wordt dat niet aangevuld dan neemt de discipline af en is men minder goed in staat rationele beslissingen te nemen.

Lees verderOns feilbare denken, hoofdstuk 6 – Daniel Kahneman

Ons feilbare denken, hoofdstuk 5 – Daniel Kahneman

Ons feilbare denkenCognitief gemak
Ons feilbare denken is een belangwekkend werk van de psycholoog en Nobelprijswinnnaar Daniel Kahneman. Omdat het naar mijn mening toegevoegde waarde heeft om een werk als dit uitgebreider te behandelen dan romans zal ik per hoofdstuk een samenvatting maken. Dit kan nooit de gehele lading dekken, om het volledig te doorgronden is het noodzakelijk de tekst in zijn geheel tot je te nemen.

Lees verderOns feilbare denken, hoofdstuk 5 – Daniel Kahneman

Ons feilbare denken, hoofdstuk 4 – Daniel Kahneman

Ons feilbare denkenDe associatieve machine
Ons feilbare denken is een belangwekkend werk van de psycholoog en Nobelprijswinnnaar Daniel Kahneman. Omdat het naar mijn mening toegevoegde waarde heeft om een werk als dit uitgebreider te behandelen dan romans zal ik per hoofdstuk een samenvatting maken. Dit kan nooit de gehele lading dekken, om het volledig te doorgronden is het noodzakelijk de tekst in zijn geheel tot je te nemen.

 

Wat vooraf ging
In eerdere hoofdstukken heeft Kahneman uitgelegd dat ons wakende brein twee manieren van denken gebruikt. Systeem 1 werkt min of meer automatisch en Systeem 2, vraagt gerichte aandacht en kost meer energie. Geconstateerd is dat het energieverbruik is af te meten aan een afname van het glucosegehalte. Wordt dat niet aangevuld dan neemt de discipline af en is men minder goed in staat rationele beslissingen te nemen.

Lees verderOns feilbare denken, hoofdstuk 4 – Daniel Kahneman

Ons feilbare denken, hoofdstuk 2 – Daniel Kahneman

Aandacht en inspanning
Ons feilbare denken is een belangwekkend werk van de psycholoog en Nobelprijswinnnaar Daniel Kahneman. Omdat het naar mijn mening toegevoegde waarde heeft om een werk als dit uitgebreider te behandelen dan romans zal ik per hoofdstuk een samenvatting maken. Dit kan nooit de gehele lading dekken, om het volledig te doorgronden is het noodzakelijk de tekst in zijn geheel tot je te nemen.

Lees verderOns feilbare denken, hoofdstuk 2 – Daniel Kahneman

Spring naar toolbar