Fantastische recensie Jan!

Mag je trots op zijn, vijf sterren waard! Minstens! Goed gedaan man!

Wat zou je denken als ik mijn eigen voortbrengsels zo zou bejegenen? Rijp voor een inrichting? Tijd voor een witte jas met knopen aan de achterkant? Misschien niet zo extreem maar met pek en veren verdrijven uit het Hebban recensentenparadijs zou misschien wel gepast zijn. Aan mijn gezond verstand zou je ook gaan twijfelen. En terecht.

En toch: er zijn schrijvers die dit doen. In internationaal verband zijn in de afgelopen jaren ten minste twee vermaarde auteurs, R.J. Ellory en Orlando Figes, stevig door de mangel gehaald omdat zij, al dan niet onder pseudoniem, het eigen werk de hemel in prezen en dat van anderen afkraakten. Ongetwijfeld zullen er meer gevallen zijn, zo cynisch ben ik dan ook wel weer.

Gebeurt dat ook in Nederland? Ja, wel degelijk. Zonder al teveel inspanning heb ik in de afgelopen maanden twee schrijvers gezien die hun eigen werk op Hebban met vijf sterren waarderen en een proeflezer die datzelfde doet voor een boek waaraan die persoon heeft bijgedragen. Ik zal zo prudent zijn om geen namen te noemen. Het roept wel de vraag op of dit veel vaker voorkomt, al dan niet in bedekte vorm, en in hoeverre dit fenomeen het sterrenstelsel aantast.

Ik zal eerlijk zijn: het irriteert mij. In hoge mate, ook al is het geen halsmisdrijf. Het helpt dan wel wat om een relativerende tekst tot je te nemen als “You know you are as small as the things you let annoy you ” (Uit een song van de band Cloud Cult). Maar waarom dan toch die ergernis via een blog uiten? Omdat ik ook veel waarde hecht aan een zin van Florence Welch ”It’s hard to dance with a devil on your back, so shake him off”.

Om Cloud Cult maar weer aan te halen: “Some days you give the thanks, some days you give the finger, it’s a complicated creation”. Dat is een keuze waar elke lezer voor staat. Per boek zullen de waarderingen uiteenlopen. Gelukkig maar, smaakverschil moeten we koesteren. Maar het is niet aan de schrijver cum suis om dat te beïnvloeden door sterren uit te delen aan eigen werk. Neem gewoon je publiek serieus, dat kan heus zelf wel een oordeel vellen en loop niet het risico dat je door jezelf de “thanks” te geven “the finger” krijgt van anderen.

Natuurlijk is het logisch dat een schrijver het oordeel in spanning afwacht. Het ego mag gestreeld worden, niks mis mee, en de schoorsteen moet roken, alle begrip voor. Maar om het eventuele leed wat te verzachten: “And if we live by books and we live by hope does that make us targets for gunfire?” (Belle and Sebastian). Welnee. Natuurlijk ga ik ervan uit dat een schrijver zijn hele ziel en zaligheid in een boek legt, maar als het dan onverhoopt niet met gejuich wordt ontvangen dan staat echt geen vuurpeloton klaar.

Over het sterrenstelsel is op Hebban al eerder een zeer interessant, mooi blog geschreven door Hebbanlid Jack Schlimazlnik, met veel goede reacties, zie de link http://www.hebban.nl/blogs/het-is-in-de-sterren-te-lezen. Over sterrenstelsels en hoe waarderingen tot stand komen kun je gelukkig heel verschillend denken blijkt daaruit.

Er zit wel een weeffout in onze (Hebban)sterren (bedankt John Green). Ik ben van mening dat schrijvers cum suis het fatsoen moeten hebben om zich buiten waarderingen te houden. En misschien ligt hier wel een taak voor de Hebbanredactie. Al was het maar om te voorkomen dat een platform als dit het risico loopt minder serieus te worden genomen.

Om af te sluiten: als dit blog niet bij iedereen in de smaak valt, prima, ik hou me dan wel vast aan een tekst van Portugal, the men: “You don’t need sympathy, they got a pill for everything”.

Sylvia Plath

Toeval bestaat!

Afgelopen week las ik de beschrijving van het nieuwe boek van Connie Palmen – Jij zegt het. Dit boek gaat over de relatie tussen Sylvia Plath en Ted Hughes, beschreven vanuit het perspectief van laatstgenoemde.
Tijdens het lezen hoorde ik op de achtergrond, met dank aan Spotify, het prachtige nummer Enter Sylvia Plath van Belle and Sebastian, een nummer van hun laatste album Girls in peacetime want to dance.

Als zoiets gebeurt is mijn nieuwsgierigheid gewekt. Wie is deze Sylvia Plath? Haar naam riep slechts een vage herinnering op, evenals de naam Ted Hughes. Tijd om wat speurwerk te doen.

Wie was Sylvia Plath?
Zij was een Amerikaanse schijfster van korte verhalen en romans, maar zij is vooral bekend geworden door haar gedichten. Zij is in 1932 geboren. Haar jeugd was niet onbezorgd, haar vader overleed kort na haar achtste verjaardag.
Zij was een hoogvlieger tijdens de schooljaren evenals in de eerste jaren op Smith College. Haar schrijverskwaliteiten vielen op. Voor een magazine werd zij al op jonge leeftijd gevraagd als gastschrijfster. Een verblijf van een maand in New York leek het begin te worden van een glanzende carrière, maar achteraf bleek die periode het begin te markeren van een neerwaartse lijn van haar geestelijke gesteldheid. Haar eerste zelfmoordpoging was in 1953. Deze mislukte en zij werd opgenomen in een psychiatrische inrichting.

Zij herstelde en kon de draad weer oppakken. Tijdens een reis naar Cambridge, op initiatief van de Amerikaanse overheid, ontmoette zij Ted Hughes. Zij trouwden binnen twee maanden en gingen in Engeland wonen. Over het stormachtige huwelijk tussen beide auteurs zijn vele boeken en artikelen gepubliceerd, vooral in Engeland.
Het stel kreeg al vrij snel twee kinderen. Maar het huwelijk was niet stabiel: Ted Hughes hield er een buitenechtelijke relatie op na, de geestelijke mankementen van Sylvia Plath kwamen weer terug.
Sylvia Plath gleed steeds verder af en belandde in een diep depressie. In februari 1963 deed zij weer een poging tot zelfmoord, een geslaagde poging ditmaal. Nadat zij nog heel gewoontjes het eten voor haar kinderen had bereid sloot zij zich af en stopte haar hoofd in de oven. Zij stikte kort daarop, en zo kwam er al op dertigjarige leeftijd een eind aan het korte leven van Sylvia Plath.

Door velen wordt Ted Hughes als de kwade genius beschouwd. Zijn affaire zou haar geestelijke gezondheid definitief hebben aangetast. Het hielp hem niet dat hij, als beheerder van de nalatenschap, een deel van haar dagboeken heeft vernietigd. Over hen is veel gepubliceerd maar er is ook veel onduidelijk gebleven.
In haar boek Jij zegt het laat Connie Palmen Ted Hughes terugblikken op deze veelbesproken periode en dit stormachtige, ongelukkige huwelijk

Het belang van Sylvia Plath
Dat is opvallend. Tijdens haar leven was zij redelijk succesvol, haar eerste roman en haar dichtbundels werden gematigd enthousiast ontvangen. Na haar overlijden is er meer gepubliceerd dan tijdens haar leven. Het verklaart op zichzelf niet hoe zij heeft kunnen uitgroeien tot een fenomeen, iets wat tot op heden, vijftig jaar later, nog steeds voortduurt. Zie het boek van Palmen, zie het recente nummer, uit 2014, van Belle and Sebastian.

Het lijkt erop dat de commotie over de zelfmoord en de schuld die Ted Hughes daarvoor in de schoenen geschoven kreeg een eigen leven is gaan leiden, een eigen dynamiek kreeg. Voeg daaraan toe dat haar werk postuum steeds meer erkenning kreeg, wat uiteindelijk resulteerde in een Pulitzer prijs voor poëzie in 1982, en er is een begin van een verklaring.

De invloed van Sylvia Plath

Die is niet te onderschatten. Er is zelfs een “syndroom” naar haar genoemd, “The Sylvia Plath effect”. Het komt erop neer dat dichters vatbaarder zijn of lijken voor geestelijke stoornissen dan andere schrijvers.

Haar zelfmoord en het huwelijk hebben geresulteerd in een schier onafzienbare hoeveelheid boeken en publicaties over de persoon Sylvia Plath, alsmede over haar huwelijk met Ted Hughes.

Maar ook muzikanten hebben zich door Sylvia Plath laten beïnvloeden. Bijvoorbeeld de in de jaren tachtig en negentig bijzonder invloedrijke New Yorkse band Sonic Youth die op een van hun eerste albums, Goo, een nummer heeft opgenomen dat is gebaseerd op het gedicht The Eye-Mote van Sylvia Plath.

Maar er is meer, veel meer. Op Spotify bestaat zelfs een playlist geheel gewijd aan deze dame, 20 songs inspired bij Sylvia Plath, zie:



Ten slotte
In het zeer interessante boek van Pieter Steinz, Waanzin in de wereldliteratuur, wordt ook ruimschoots aandacht besteed aan Sylvia Plath. Dit stuk over haar maakt het alleen al de moeite waard om dat boek te lezen.

Te lezen:
• De glazen stolp – Sylvia Plath
• Mijn uren zijn met schaduw gehuwd – Sylvia Plath
• Ariel – Sylvia Plath
• Brieven naar huis- Sylvia Plath
• Zie, de duisternis lekt uit de scheuren – Sylvia Plath
• Waanzin in de wereldliteratuur – Pieter Steinz
• Jij zegt het – Connie Palmen

Mei 2015

Een overzicht van de boeken die ik in deze maand heb gelezen met mijn persoonlijke top drie.

Al wat schittert – Eleanor Catton
Veel ophef over geweest omdat de auteur al op jonge leeftijd de Nobelprijs won. Best goed, maar ik vond het behoorlijk overschat. Het astrologische gedoe vond ik een minpunt.

Ultimatum – Daan en Thomas Heerma van Voss
Interessant thrillerdebuut van twee auteurs die al wat naam hebben gemaakt. Ondanks wat minpuntjes smaakt het wel naar meer.

Migrant in het vaderland – Ineke van Geest
Autobiografisch relaas van een vrouw die als kind haar geboorteland, Indonesië, moest verlaten en daarna in Nederland verbleef. Laat duidelijk zien dat je al op jonge leeftijd ontworteld kunt raken.

De roof – Daniel Silva
Veertiende deel in een reeks rond Gabriel Allon. Veel vaart, weinig diepgang, typische neoconthriller

De gezellen van Nez – Peter van Rillaer en Christophe Vermaelen
Tamelijk langdradig, weinig doelgericht boek met teveel aandacht voor zijpaden wat funest is voor het tempo en de spanningsboog

En dan mijn top drie van mei:

3. Het potlood – Guido Kees
Verrassend leuk fantasyverhaal over een potlood met magische krachten. Boek werd verrassenderwijs in Amerika eerder opgepikt dan in Nederland en Vlaanderen.

2. De nieuwe mens – Auke van der Woud
Dit boek laat mooi zien hoe de mens verandert is door de toenemende invloed van beeldcultuur met volop aandacht voor de landschappelijke en stedenbouwkundige aspecten.

1. Waarom vuilnismannen meer verdienen dan bankiers – Rutger Bregman en Jesse Frederik
Interessant essay met als voornaamste conclusie dat economie weer meer aandacht moet krijgen voor de morele aspecten.

Stedentrip Berlijn, juni 2015

Fascinerende stad
Het voelde alsof het na twee jaar weer eens hoog tijd werd om Berlijn te bezoeken. In 2013 zijn wij er ook geweest, maar daarvan is de voornaamste herinnering dat het bloedheet was. Bij aankomst was het ruim 38 graden, de andere dagen iets minder, maar te warm om veel te doen, en van wat wij gedaan hebben beklijft vooral de herinnering aan de temperatuur.

Dit jaar was dat een stuk beter. De omstandigheden waren uitstekend, niet te warm en nauwelijks regen. Het zal geen chronologisch verslag worden, maar eerder in de vorm van hoofdstukken.

Algemeen
Het viel meteen bij aankomst op Alexanderplatz, het hart van de stad, al op. Het ooit open ogende centrum wordt steeds meer volgebouwd. Op Alexanderplatz valt dat nog wel mee, maar aan de andere kant van het station is de verandering echt goed zichtbaar. Het ooit vrij lege plein tussen Fernsehturm en Neptunusfontein is niet meer zo leeg. Er is een flink nieuw en bepaald niet mooi nieuw complex neergezet met onder andere horeca, nog meer horeca, en er is al zoveel. Het blijft niet daarbij, er zijn nog volop plannen voor verdere “ontwikkeling”.
Maar ook in andere delen van het centrum wordt nog volop gebouwd. De lichte en luchtige sfeer lijkt daardoor steeds meer te verdwijnen.
Dat is jammer. De klachten van Berlijners die je af en toe in de media tegenkomt, over de steeds drukker wordende stad en het overspoeld raken met toeristen, lijken begrijpelijk.
Persoonlijk vind ik dat ook jammer, maar ik heb wel een dubbel gevoel daarover. Ik ben ook toerist en daarmee een van de “schuldigen”.

Contrasten
In twee jaar tijd lijken de contrasten steeds groter te worden. Berlijn ken ik als een stad met vele gezichten, waarvan protserigheid en armoe er twee zijn. De nieuwe of in aanbouw zijnde gebouwen in het centrum zijn vooral indrukwekkend qua omvang en uitstraling. Of het mooi zal zijn en het stadsgezicht daardoor verbetert is maar de vraag.
Het contrast met de steeds meer zichtbare armoe is heel groot. Zwervers zijn er altijd geweest, maar niet zoveel en zo duidelijk aanwezig als nu. Je struikelt soms letterlijk over ze, als bijvoorbeeld iemand languit in een bushokje ligt, of meerdere personen hun nacht letterlijk onder de brug doorbrengen, of gewoon languit liggend op het plein voor Hauptbahnhof.
Maar ook: elke prullenbak wordt nagelopen op flesjes met statiegeld, maar ook op etensresten. Een afschuwelijk gezicht, je waant je soms in een ontwikkelingsland. Ik ken de details en ahtergronden niet, maar het oogt raar dat dat voorkomt in een welvarend land als Duitsland.

De stad lijkt ook steeds viezer te worden. Overal ligt vuiligheid en kapot glas, prullenbakken zijn overvol. Bijgevolg hebben wij nu voor het eerst ratten gezien en dat in een drukke omgeving als de Hackescher Markt.
Ook dit is een groot contrast met de luxueuze uitstraling van de nieuwbouw.

Geschiedenis
Dat blijft altijd fascinerend aan deze stad. Je ontkomt er niet aan: de herinneringen aan de oorlog en de periode van de Muur zijn overal zichtbaar. Van deze trip zijn een paar punten te benoemen.

Topographie des Terrors
Midden in het epicentrum van de Nazistische machtsperiode, vlakbij de Potsdamer Platz, is dit nieuwe “monument” gebouwd en sinds 2010 opengesteld. Het begint vlakbij de straat waar Hitler’s bunker lag en geeft een chronologisch overzicht in woord en beeld van de opkomst en ondergang van het nazisme en de ontwikkeling van (vooral) de jodenhaat. Indrukwekkend in zijn eenvoud, ontstellend dat het überhaupt heeft kunnen gebeuren en aangrijpend door de verschrikkingen en het menselijke leed die het gevolg waren.

Bernauer Strasse
Dit punt is uitgegroeid tot het middelpunt van de herinneringen aan de tijd van de Berlijnse muur. De herdenkingsdienst in november 2014 werd daar gehouden, in wat eens de Sophienkirche was, de kerk die moest verdwijnen omdat die de bouw van de muur in de weg stond. Dit gold ook voor het naastgelegen kerkhof trouwens, dat ook niet ongeschonden is gebleven.
Op deze plek is goed zichtbaar hoe ingrijpend de bouw van de muur was, welke gevolgen dit had voor de bevolking (hele families werden letterlijk van elkaar gescheiden), maar wat vooral resteert is de stompzinnigheid van het regime van Walter Ulbricht en consorten die met de bouw van de muur de leegloop van Oost-Duitsland wilden stuiten en er een socialistische heilstaat van wilden maken.

Stasigevangenis Hohenschönhausen
Midden in een redelijk welvarend ogende woonwijk lag het hart van de Oostduitse macht. Inmiddels zijn alle gebouwen voor andere doeleinden in gebruik, op de gevangenis na. Om er te komen moet je goed je best doen. Er wordt niet echt openlijk naar deze besmette plek verwezen. Zou schaamte over deze periode de oorzaak kunnen zijn? Dat lijkt voor de hand te liggen, vooral omdat het een zwarte bladzij is waarvan de gevolgen nog lang niet zijn verwerkt. De Stasi was op zich al een grote organisatie, gericht op totale controle, maar het meest schrijnende zijn de vele tienduizenden zogeheten IM’s (Inoffizielle Mitarbeiter) die hen behulpzaam waren. Sommigen gingen zover dat zij zelfs bereid waren om hun echtgenoten (!!), familieleden en vrienden te verraden en te betichten van activiteiten die de opbouw van de heilstaat in de weg stonden. Alles voor de goede zaak.
De rondleidingen worden verzorgd door ex-gevangenen. Wij troffen het: de man was soms wel wat moeilijk te verstaan omdat hij zacht praatte maar wat een fantastische verteller! Zijn rondleiding en verhalen zal ik niet gauw vergeten.

Als je Berlijn bezoekt is dit een must, het is een van de meest indrukwekkende plekken die ik heb bezocht.

Der dicke Herman
Midden in de wijk Prenzlauer Berg staat een watertoren, Der dicke Herman. Dit was de eerste plaats waar de nazi’s geleerden en notabelen opsloten en in sommige gevallen om het leven brachten na hun machtsovername in 1933.
Het is zo centraal gelegen in een woonwijk dat het misdadige gedrag van dat regime toen al moest zijn opgevallen, het kan niet anders. Het is onmogelijk voor de toenmalige bewoners om vol te houden dat ze het niet hebben geweten, niet hebben gezien dat op klaarlichte dag mensen zonder vorm van proces werden opgesloten.

Boeken
Berlijn is een stad waarover ontzettend veel boeken zijn geschreven en waar boeken en literatuur altijd belangrijk zijn geweest. Als je door de stad loopt is het een “feest” van herkenning. Enkele voorbeelden.

Boekverbranding
Natuurlijk geen feest, maar wel zeer bijzonder is de plaats waar de boekverbrandingen in 1933 zijn macabere hoogtepunt hadden, op het plein vlak voor de Deutsche Oper. Er is weinig aandacht voor verder, er is een paneel dat daarnaar verwijst.

De Wendetrilogie van Klaus Kordon
Een heel bijzondere trilogie over een gezin dat woonde in de Ackerstrasse, recht tegenover het herdenkingscentrum over de Berlijnse muur, aan de Bernauer Srasse.
Het beschrijft vanuit het oogpunt van een gezin met communistische sympathieën het einde van de eerste wereldoorlog. Markante figuren als Karl Liebknecht en Rosa Luxembourg spelen daarin een (kleine) rol.
In het tweede deel wordt de opkomst van het nazisme beschreven. Schrijnend is vooral om te lezen dat de tegenstanders, vooral de communisten en de socialisten, het niet konden opbrengen om zich te verenigen in hun strijd, met als gevolg dat de nazi’s vrij spel kregen.
In het derde deel wordt het einde van de oorlog beschreven. De bittere armoe van de Berlijners, maar vooral ook de opluchting voor degenen zonder nazisympathieën over het einde van de oorlog en de bevrijding is voelbaar.

Een heel bijzondere trilogie, die in Nederland helaas niet erg bekend is. Die bijzonderheid zit hem er ook in dat heel veel straten en plaatsen die in deze trilogie voorkomen zo herkenbaar zijn en voor Berlijn markant zijn.

Alleen in Berlijn door Hans Fallada
Ik heb hierover een recensie geschreven. Ook hier is er veel herkenning van de straten en plaatsen waar dit boek zich afspeelt. Dit is een prachtboek dat ik altijd tot een van mijn favorieten zal rekenen.

Bediening
Dan nog iets banalers om mee af te sluiten. In Nederland klagen wij nogal over de bediening in de horeca. Op enkele uitzonderingen na is dat in Berlijn zeker niet beter en soms echt om te janken. Enkele voorbeelden:
Een half uur wachten op je biertje en nog net niet afgesnauwd worden omdat je het lef hebt om er nog een keer naar te vragen.
Niet kunnen betalen met creditcard of pinpas omdat buitenlandse kaarten niet worden vertrouwd. Je zal maar geen contanten bij je hebben.
Een bediende die geen Duits (!) spreekt, wel matig Engels. Ik denk dat zoiets in Nederland niet zou worden getolereerd.
Rekeningen waarop consumpties voorkomen die je niet hebt besteld en gehad.

Het zijn kleinigheden en op zich tamelijk onbelangrijk, maar het draagt niet bij aan een positieve herinnering.

Conclusie
Berlijn is en blijft een fascinerende stad door zijn vele gezichten en zijn overal en altijd overheersend aanwezige geschiedenis.
Ook nu hebben we, ondanks de kanttekeningen, weer genoten en voldoende ideeën opgedaan die een volgend bezoek rechtvaardigen.

Hogere BTW doodsteek voor boekhandel?

De constatering dat detailhandelaren het moeilijk hebben kan geen verrassing meer zijn, zie de gapende gaten in diverse winkelstraten. In mijn klantenkring heb ik daarvan helaas ook voorbeelden. Een groot aantal winkeliers heeft inmiddels de pijp aan Maarten gegeven. Voor degenen die het nog volhouden is het een vrijwel permanente overlevingsstrijd, hard werken met geringe inkomsten. Of zoals ze in het Rotterdamse zeggen: hard voor weinig.

Voor boekhandels is dat niet anders. Door allerlei factoren hebben zij het zwaar. Daarvan is prijs er een, althans dat is de perceptie. Mensen schijnen boeken nogal duur te vinden.
Is een boek nou echt zo duur? Voor de auteurs is het vaak maar sappelen, de boekhandelaar verdient een mager belegde boterham en voor de tussenliggende schakels is het ook geen vetpot. Veel ruimte voor lagere prijzen lijkt er niet te zijn.
Er valt wel wat op valt af te dingen op de perceptie dat een boek duur is. Zeker als je er zoiets vaags als waarde aan wilt toekennen.

Vergelijk het eens met andere uitgaven die mensen min of meer klakkeloos doen en ga dan uit van een gemiddelde boekenprijs van circa € 15.
• Restaurantbezoek. Een avondje knagen aan dode dieren en het nuttigen van (spaarzame) doorgekookte groente en matige wijn in een ambiance van treurig stemmend muzikaal behang kost al gauw de prijs van een paar boeken. Wil je wat meer kwaliteit dan wordt de verhouding nog wat schever.
• Een beetje modieuze smartphone kost al gauw een boek of twee, drie per maand. Is dat qua waarde wel in verhouding tot het plezier dat je eraan kunt beleven?
• Een aangekleed avondje naar een musical (iets afschuwelijks in mijn ogen, maar dat terzijde, ieder zijn ding): een boek of tien?

Zomaar wat voorbeelden van zaken waarvoor men wel zonder nadenken geld over heeft en daarbij niet de opmerking maakt dat het zo duur is.
Het is maar net welke waarde je aan zaken toekent. Ik vind één goed boek al veel meer waard dan welke musical dan ook. Ik heb liever een mooi boek dan de allernieuwste gadgets. Ik vind restaurantbezoek heus wel leuk, maar heeft het nou echt meer (blijvende) waarde dan een paar boeken?

Natuurlijk zijn dit voorbeelden waarop genoeg valt af te dingen. Natuurlijk is dit een demagogisch trucje. Maar soms heb je dat nodig om je punt te maken.

En dat is dat mensen liever hun geld besteden aan vluchtiger zaken en liever niet meer aan boeken, met een minder vluchtig karakter, omdat zij ze nou eenmaal toch duur vinden. Dat zal er niet beter op worden als deze regering zijn voornemen doorzet om de BTW op boeken te verhogen van 6% naar 21%. De boekenbranche verwacht voor de komende jaren een terugloop van circa 20% in omzet en resultaat. Dat is zonder deze BTW-verhoging. Het zal er waarschijnlijk alleen maar nog slechter op worden.

Dat lage tarief geldt voor primaire levensbehoeften. Dat is een boek niet, in ieder geval niet in fysieke zin. Maar in geestelijke, spirituele zin ligt dat anders naar mijn mening.
Boeken dragen bij aan de ontwikkeling van mensen, het verschaft op natuurlijke wijze taalvaardigheid, het draagt bij aan kritisch denken. En zo meer en zo verder.
Het belang van boeken en een gezonde handelsketen mag niet worden onderschat.

Het mag duidelijk zijn dat ik ervoor pleit dat de regering terugkomt op het onzalige idee om boeken onder het hoge tarief te laten vallen en daardoor de boekenprijs met circa 15% te verhogen.
Al was het maar om te voorkomen dat nog meer boekhandels het loodje zullen leggen.
Al was het maar omdat in een beschaafd land boeken voor aan acceptabele prijs beschikbaar moeten zijn.
Al was het maar omdat ik mij graag bevind in een omgeving met de geur van tot papier verwerkte en bedrukte dode bomen.